De PVV zou volgens De Hond op dit moment 27 zetels halen: één meer dan het CDA. Omdat de zes grootste partijen in de peiling niet zoveel voor elkaar onderdoen, zou er geen enkele coalitie van drie partijen gevormd kunnen worden – nog even los van de ideologische haalbaarheid. De versnippering van het politieke landschap is dus sterker dan ooit.
 
De waarde van dit soort peilingen is beperkt als de volgende Tweede Kamerverkiezingen pas over ruim twee jaar plaatsvinden. We zijn zo’n beetje halverwege de kabinetsperiode van Balkenende-4 en mensen hebben de behoefte hun ongenoegen te uiten. Misschien niet eens zozeer over het kabinetsbeleid, maar vooral over het gerechtelijke besluit dat Wilders vervolgd moet worden en de weigering van Groot-Brittannië om de PVV-voorman het land binnen te laten. Wilders gebruikte deze incidenten met succes om zichzelf te portretteren als martelaar van Het Vrije Woord (zelfs een liberaal als ik kan deze zinsnede niet meer verdragen).
 
Niettemin maakt de peiling duidelijk dat er iets leeft onder de bevolking. En de gevestigde partijen moeten toch eens gaan nadenken over de vraag wat te doen als dit doemscenario uitkomt.
 
De opmars van de PVV doet denken aan de Lijst Pim Fortuyn, die in 2002 na de moord op haar leider met 26 zetels de Tweede Kamer binnenkwam. Destijds besloot men de nieuwkomer zichzelf kapot te laten regeren. De LPF werd opgenomen in het kabinet en de rest ging verder vanzelf. Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden.
 
Als de PVV een soortgelijke uitslag neerzet, moet worden ingezet op een soortgelijk scenario. Het is voor nieuwe partijen namelijk altijd lastig om genoeg goede mensen te vinden. Wilders heeft er wel veel meer tijd voor dan de LPF-leiding destijds. Bovendien lijkt hij zijn mensen vooralsnog onder controle te hebben (al is het maar omdat hij nog leeft, terwijl er bij de LPF na de dood van de grote leider een machtsvacuüm ontstond).
 
Ik denk echter dat Wilders er hoe dan ook voor zal kiezen om niet te gaan regeren - een strategie die eerder met succes door de SP werd toegepast.
 
In de oppositie is het makkelijker schreeuwen dan wanneer je gebukt gaat onder regeringsverantwoordelijkheid. Wilders weet als geen ander dat veel van zijn beloftes volstrekt onhaalbaar zijn. En dus zal hij de onderhandelingen laten doodlopen en de gesprekspartners daarvan de schuld geven. Opnieuw de PVV als underdog.
 
De PVV is veel extremer dan de LPF destijds en dat is zorgelijk. Over Fortuyn viel genoeg te zeggen, maar hij had in ieder geval een visie. Wilders roept slechts steeds radicalere dingen, om maar publiciteit te blijven genereren. Met het wegvallen (hoewel: vlak haar nooit uit) van de veel minder enge rechtse populist Rita Verdonk, is het gat tussen de PVV en de overige partijen te groot geworden. Zeker nu de VVD niet alleen aan de rechterkant, maar ook aan de linkerzijde (door D66) wordt aangevreten. Alle grote partijen zullen daarom Wilders’ belangrijkste thema’s moeten oppikken. Uiteraard in gematigde vorm, maar de onvrede van een dermate groot deel van het electoraat negeren zou levensgevaarlijk zijn.
 
De werkelijke oplossing ligt echter misschien wel in een technische verandering. De totale versnippering van het politieke spectrum zou de tijd weleens rijp kunnen maken voor een nieuw kiesstelsel.
 
Er zijn deskundigen die beweren dat ieder kiessysteem eens in de zoveel tijd vervangen moet worden. Al is het goed en democratisch, de werking houdt een keer op. Wij zouden volgens deze theorie een tweepartijenstelsel moeten aannemen. Italië ging ons al voor: daar heeft de bevolking sinds de jaren ’90 de keus tussen een links en een rechts blok, allebei vol met krioelende kleine partijtjes die voorheen allemaal op eigen kracht deelnamen. Het heeft de Italiaanse politiek aanzienlijk stabieler gemaakt.
 
Ik ben nooit een voorstander van een tweepartijenstelsel in Nederland geweest, maar de politieke fragmentatie lijkt niet te stuiten. Het is tijd dat er serieus over wordt nagedacht. En nagedacht wordt er genoeg sinds de onheilspellende peiling. Misschien heeft zoiets dan toch zijn waarde.
 
Roelof Smit