Cohen is in rap tempo bezig van gewaardeerd staatsman een politiek schertsfiguur te worden. Nu is hij boos dat VVD, PVV en CDA het eens zijn over een minderheidskabinet. Omdat volgens hem eerst “alle mogelijkheden voor een meerderheidskabinet” moeten zijn uitgeput. Nu zijn dat er in theorie onvoorstelbaar veel, dus waarschijnlijk bedoelt de PvdA-leider alle reële opties.

Welnu, laten we gaan strepen. Een rechts meerderheidskabinet blijkt niet mogelijk. Ook Cohens eigen voorkeur Paars-plus is al onderzocht. Na diepgaande gesprekken trok hij nota bene zélf (samen met de VVD) de conclusie dat deze coalitie niet kon werken, waar D66 en GroenLinks nog kansen zagen. Het is ook Cohen zélf die weigert te praten over de derde reële optie: een middenkabinet van VVD, PvdA en CDA.

De PvdA-leider blijft kwekken over de zogenaamde Regenboogcoalitie, van VVD, PvdA, CDA, GroenLinks en D66. Maar hij heeft nog steeds niet uitgelegd waarom CDA, D66 en GroenLinks in vredesnaam in een kabinet zouden gaan zitten waarin ze getalsmatig overbodig zijn. Vanzelfsprekend neemt niemand dit waanidee dus serieus. Cohen is dus wel degelijk medeverantwoordelijk voor de vorming van een rechts kabinet. Hij zou er daarom goed aan doen zijn verlies te nemen. Tenzij hij ineens een draai maakt en toch over een middenkabinet wil praten, is hij veroordeeld tot de oppositiebankjes.

Die draai is zeer onwaarschijnlijk. Al hebben we het natuurlijk wel over een PvdA-leider.

Dat de andere partijen ter linkerzijde van de VVD gefrustreerd zijn, is overigens wel begrijpelijk. D66 en GroenLinks zijn allebei verkiezingswinnaars en met SP en ChristenUnie is door niemand gepraat. Zij hebben echter ongelijk als ze stellen dat Lubbers zich niet aan zijn opdracht houdt omdat hij naar een meerderheidskabinet moest zoeken. Er wordt in die opdracht slechts gesproken over een kabinet dat kan rekenen op “vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal”. Dat kan min of meer van het aanstaande kabinet gezegd worden. Ook al betekent die term “vruchtbare samenwerking” traditioneel iets anders, het staat er zoals het er staat.

Ik zou graag een minderheidskabinet zien. Maar dan zonder gedoogsteun. Een kabinet dat moet zoeken naar wisselende meerderheden. Dat levert echte debatten op en constructieve oppositie. Met de gedoogconstructie is er het risico dat de PVV maximale invloed en minimale verantwoordelijkheid krijgt. Het is nu aan VVD en CDA om dat te voorkomen.

U kunt er namelijk van uitgaan dat dit gedoogkabinet er komt. Het is geen onlogische uitkomst – los van de vraag of het wenselijk en levensvatbaar is. VVD en CDA zullen met plezier samen gaan schrijven aan een programma dat Nederland door de crisis loodst. Natuurlijk zullen ze een deel van hun achterban overstuur maken, maar veel keuze is er niet. Beleidsmatig biedt het beide partijen veel kansen. En voor de PVV is dit scenario sowieso ideaal. Het risico op LPF-achtige toestanden is kleiner dan bij echte kabinetsdeelname, al ga ik ervan uit dat de fractie op een gegeven moment toch wel vechtend uiteenvalt. De kans dat het kabinet de vier jaar volmaakt is dus klein.

Was dit verhaal voor u te technisch?

Dat is niet zo gek. Van deze verkiezingsuitslag viel simpelweg nauwelijks iets te maken. Daardoor zijn we in een extreem ingewikkelde formatie beland. Een formatie waarin de meest absurde scenario’s serieus worden geopperd. Ik hoorde Pechtold praten over een minderheidskabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Dan moet je er dus eerst met vier (4!) partijen uitkomen en dan heb je nog steeds geen meerderheid. Krankzinnig.

Dit soort formaties moeten we niet te vaak meemaken. Niemand heeft iets aan dit gedoe. Het nieuwe kabinet doet er daarom goed aan te kijken wat de mogelijkheden zijn om de complete versnippering van het politieke landschap ongedaan te maken.