Waarom wees de rechter Prop 8 af?

Achtergronden bij het vonnis van rechter Vaughn Walker, die het gehate Proposition 8 in Californië ongrondwettelijk vond.

Nu de rechter in Californië een grondwettelijk verbod op homohuwelijken ongrondwettelijk heeft verklaard, is het interessant om te kijken waarom deze zaak wel gewonnen werd. Eerdere rechtszaken tegen het controversiele verbod faalden allemaal.

A. Het proces was aangespannen met een beroep op de grondwet van Amerika. Die is op sommige gebieden een stuk minder vaag dan de grondwet van Californië. Omdat Proposition 8 een aanvulling zou zijn geworden op de laatste, waren tot nog toe alle zaken aangespannen op basis van de Californische grondwet.

B. Het proces werd niet schriftelijk gevoerd. Veel zaken die door civiele partijen worden aangespannen worden (in de VS) behandeld met een uitwisseling van geschreven stukken. In dit geval stond de rechter toe dat de zaak werd behandeld in een rechtszaal – daarom konden de advocaten van de beide partijen ook getuigen horen en wederhoren.

C. De getuigen. Er kon een menselijk gezicht worden gegeven aan zinnen als: ‘Gezinnen met ouders van gelijk geslacht hebben te maken met een grotere rechtsonzekerheid”. Hoogleraren werden aangevoerd om propaganda te ontkrachten als: “Homohuwelijken leiden tot polygamie.”

D. De getuigen van de tegenpartij. De National Organisation for Marriage, die Proposition 8 had ingebracht, kwam aanzetten met belabberde getuigen. Zogenaamde experts bleken niks te weten van het onderwerp of bleven plotseling weg. Eén getuige sprak zichzelf tegen onder kruisverhoor en gaf toe dat het voor kinderen van ouders van gelijk geslacht beter is als hun ouders kunnen trouwen.

E. De belangrijkste ontwikkeling in het proces was echter toen de rechter vlak voor de slotpleidooien een brief stuurde aan beide partijen. Hij vroeg daarin een antwoord op een paar dozijn vragen. Drie van deze vragen springen eruit, omdat ze prominent in het vonnis zijn teruggekomen.

1. Zo vroeg de rechter of er een precedent was voor het primaat van de biologie: “Zelfs als er bewijs is waaruit blijkt dat kinderen beter bij hun biologische ouders kunnen opgroeien, hoe ondersteunt dat dan de zaak van Proposition 8?”

De advocaten van Proposition 8 konden dat uiteindelijk niet aantonen. De advocaten van de homostellen konden wel een precedent vinden. In 1989 had het Hooggerechtshof bepaald dat de biologie géén primaat heeft boven een huwelijk.

2. Een tweede vraag had betrekking op het verschil tussen homo’s en lesbo’s: “Maakt het iets uit dat seksuele geaardheid bij mannen niet te onderdrukken is en bij vrouwen wel? Moeten lesbiënnes en homo’s hetzelfde behandeld worden als zij zich beroepen op het beginsel van de gelijke rechtsbescherming?”

Gelijke behandeling van man en vrouw kon hier worden aangevoerd door de advocaten van de homostellen. De tegenpartij zou hebben moeten aantonen dat mannen en vrouwen ongelijke huwelijksrechten hebben om weg te komen met hun argument: “homo’s hebben alleen recht op een huwelijk als het een heteroseksueel huwelijk is.”

3. Maar één vraag was de belangrijkste: “Wat als er uit het bewijs blijkt dat er geen rationele basis is voor het uitsluiten van huwelijken van gelijk geslacht? Volstaat het dan dat de kiezers dachten dat er wel een rationele basis was?” Ofwel: is een stem op basis van morele bezwaren niet gewoon een ander woord voor discriminatie?

Dit is het onderwerp waarop Proposition 8 uiteindelijk onderuit ging. Er kon niet worden aangetoond dat morele bezwaren in alle gevallen gelijk staan aan een rationele afweging. En onderscheid maken op irrationele gronden is discriminatie. En dát is ongrondwettelijk, meende de rechter.

Er is trouwens al een hoger beroep aangetekend tegen het vonnis. De zaak is mogelijk op weg naar het Hooggerechtshof van de Verenigde Staten. Analysten geven het fifty-fifty dat het vonnis van Vaughn Walker daar zal worden aangehouden.

Gouverneur Schwarzenegger gaat daar niet op wachten. Hij heeft alvast rechterlijke toestemming gevraagd om nieuwe homohuwelijken in zijn staat te sluiten. De rechter heeft op 12 augustus beslist dat het sluiten van huwelijk van paren van gelijk geslacht onmiddelijk kan worden hervat.

WvD