1993/2013

Drag is op z’n rentree.  Twintig jaar nadat RuPaul met zijn single Supermodel het gedeprimeerde Amerika onder de grunge-deken van Kurt Cobain vandaan trok en het opfleurde met het bruisende New Yorkse nachtleven, vallen zowel YouTube als de Amerikaanse charts nu wederom voor de charmes van Ru en de discipelen van zijn Drag Race.

Dit soort culturele fenomenen vinden wel vaker hun weg terug naar onze tijd. De jaren ’80 met haar pop-power-diva’ vond vijf jaar geleden haar hoogtepunt weer met Lady Gaga en consorten. Nu, vijf jaar later, lijken we te zijn aangekomen in de vroege jaren ’90, met een terugkeer van de club-scene (DJ’s bevinden zich inmiddels in dezelfde klasse als grote popsterren) en de heropleving van het fenomeen ‘drag’.

Een goed moment om eens te kijken hoe het twintig jaar geleden was. Dat de schatkist van YouTube met haar verborgen pareltjes helpt om terug te kijken vermeldde ik eerder al. Ook nu kunnen we even in een tijdmachine stappen naar het New York van eind jaren ’80 dankzij de volledige documentaire Paris Is Burning

Paris is Burning

In een stad overspoeld door ratten, daklozen en misdaad volgt de film een groep zwarte homo’s en hoe zij hun nachten invullen, wat kort samen te vatten valt als een explosie van pruiken, hakken en haarlak.  Het is een documentaire met een dubbele lading. De weg naar succes in de jaren ’80 van Amerika was alleen toegankelijk voor hoogopgeleide, blanke, heteroseksuele mannen. De jongens en mannen in de film zijn dat niet, en dankzij armoede, discriminatie en AIDS leven ze een troosteloos bestaan waarin ze vaak al sinds hun dertiende dakloos door de straten van New York zwerven met het nachtleven als laatste toevluchtsoord. Praktisch iedereen in de documentaire is dan ook inmiddels al overleden.

Maar anderzijds is de documentaire haast de definitie van ‘fabulous’; in kitscherige, hysterische en hilarische nachten gooien ze de restricties van gender, ras en rijkdom overboord en creëren ze een gemeenschap in jurken. Hier krijgt ‘drag’ een nieuwe betekenis. In plaats van wat gedartel in een soepjurk met een Brigitte Kaandorp-pruik op, wordt het een statement naar de rest van de wereld. Een statement dat zegt “Ik ben weliswaar geen succesvolle, rijke vrouw maar ik kan het wel zijn, want kijk maar hoe ik er uit kan zien”. Drag staat er synoniem voor het volledig vrij invullen van je eigen identiteit, waarin je zelf mag bepalen of je hoogopgeleid, heteroseksueel of man wilt zijn. 

Dat was ruim twintig jaar geleden en gelukkig hebben wij het een stuk beter: onze wereld is welvarender en toleranter. Je hoeft hier als dertienjarige homo niet naar Amsterdam te vluchten om daar ‘s nachts door de Reguliers te zwerven. Wat voor raakvlakken heeft de drag van toen met het homo-zijn van nu?

Niet Verwijfd

We leven in een ontzettend streng gender-vormende cultuur, waar in bijna alles iets zegt over hoe mannelijk of vrouwelijk je bent. Variërend van de kleur speelgoed waar een kind mee speelt tot de manier waarop je over straat loopt. Kan je als meisje gaan kickboksen of als jongen een zorgopleiding gaan doen? Al die alledaagse situaties brengen een waardeoordeel met zich mee. Dat die oordelen grote gevolgen hebben, lijkt haast overbodig om te melden en blijkt na afgelopen week des te meer.

Al ben je uit de kast gekomen, dan blijft ’t onderwerp spelen. De grote hoeveelheid profielen gevuld met “Geen verwijfde jongens” geeft al blijk van het belang van hoe mannelijk of vrouwelijk je je gedraagt.

En daarin is drag opeens weer actueel. Drag speelt met definities van mannelijk en vrouwelijk en vervaagt de grenzen. Misschien is dat anno 2013 wel weer nodig, want in een tijd waar jongeren zich steeds vroeger veilig voelen om uit de kast te komen, lijkt het niet te draaien om of je geaardheid, maar gaat het om wat voor soort man of vrouw je bent.

Tim Meijerink