Was je voordat je naar Gambia vertrok op de hoogte van de levenssituatie voor LHBT's aldaar?
'Ik zal je heel eerlijk vertellen dat op het moment dat ik twee jaar terug “ja” zei tegen de klus, ik daar nog niet van op de hoogte was. Een van mijn collega's adviseerde me eens te kijken naar het advies van Buitenlandse Zaken. Toen ik dat las, kwam ik er pas achter dat homoseksualiteit in Gambia en Senegal strafbaar is.'

Weet je nog wat er ongeveer in dat advies stond?
'In 2012 was homoseksualiteit in Gambia al strafbaar en werd geadviseerd je er terughoudend in op te stellen. Anno 2014 is het advies iets aangescherpt. Er wordt nu aangeraden om je zéér terughoudend op te stellen. Op het moment dat je niet heel erg te koop loopt met je homoseksualiteit, is er op zich niet heel veel aan de hand. Maar als je bijvoorbeeld tijdens het uitgaan contact zou proberen te leggen met mannen, dan is de kans groot dat je meteen een agent in je nek hebt en zijn de gevolgen moeilijk te overzien. Ik heb me tijdens mijn verblijf niet te opvallend opgesteld en niemand verteld over mijn geaardheid.'

De ontwikkelingen op het gebied van LHBT-rechten de laatste tijd zijn niet bepaald positief te noemen. Heb je hoop voor de toekomst?
'Jawel, maar niet binnen het huidige regime. Er zal denk ik eerst een wisseling van de macht moeten plaatsvinden. Ik denk dat er twee belangrijke punten zijn die verandering teweeg kunnen brengen. Ten eerste zijn Gambianen veelal ongeschoold en ongeletterd. Mensen die weinig kennis bezitten, kun je alles wijsmaken. Daar is dus werk aan de winkel. Goede voorlichting en educatie zullen een sleutelrol moeten spelen bij het verbeteren van de huidige situatie. Ten tweede denk ik dat de situatie in een land als Gambia alleen kan veranderen als de homogemeenschap op een gegeven moment de onderdrukking zo beu is dat verschuilen niet langer een optie is. Er zal allicht een opstand moeten plaatsvinden waarin zij hun positie in de maatschappij opeisen. Te veel druk vanuit het westen kan hierop mijns inziens echter een averechtse werking hebben.'

Vergelijkbaar dus met hoe de eerste gayprides tot stand kwamen. Opvallend, gezien je ergens in het boek noemt dat je het zelf niet zo nodig vindt om met een veer in je reet op een boot te staan dansen.
'Ik ben blij dat je dit stukje aanhaalt. Met die opmerkingen wil ik niet zeggen dat ik tegen de gaypride ben, maar dat ik mezelf niet kan identificeren met de mensen die worden uitgelicht door veel media. Ik kan me echter voorstellen dat wanneer LHBT's uit Afrikaanse landen die beelden zien, ze verbaasd en verrukt zijn dat zoiets hier mogelijk is en daar hoop uit kunnen putten. Het heeft echter ook een keerzijde. Ik weet nog dat ik in Gambia op een gegeven moment met een student naar het ziekenhuis moest. Daar stond in de wachtkamer een internationale nieuwszender aan waarop beelden werden vertoond van de Amsterdam Canal Parade. Ik besloot eens te kijken hoe de Afrikanen in de wachtruimte reageerden op die beelden. Een aantal van hen keek er een beetje gelaten naar, maar er waren ook mensen die een blik in hun ogen die ik haast niet onder woorden kan brengen. Alsof er stront op die boten stond, en dan druk ik me nog licht uit. Zo vol afschuw.'

Heb je ooit op het punt gestaan om iemand te vertellen dat je homo bent en thuis geen vrouw en kinderen had zitten?
'Ik heb daar een aantal keer mee geworsteld, maar ik heb besloten het niet te doen, omdat het me tijdens mijn verblijf daar te veel zou kunnen kosten. Ik was een blanke die daar zijn weg moest zien te vinden, dus ik was erg afhankelijk van de hulp van locals. Alhoewel, ik heb het uiteindelijk wel verteld aan een Gambiaanse vriend die een Nederlandse vrouw heeft. Ik vermoedde dat hij wel de openheid van geest had om het te begrijpen. Hij gaf ook wel aan dat zijn geloof hem verbood het te accepteren, maar dat hij me een goede man vond die veel goede dingen voor zijn land heeft gedaan, en dat het uiteindelijk mijn leven was. Hij ging er heel goed mee om. Ik heb na mijn eerste bezoek een boek geschreven over mijn ervaringen aan de hand van een dagboek dat ik had bijgehouden. Ik wilde hem graag laten checken of ik geen organisaties in de problemen zou brengen met mijn publicatie. Op zijn advies heb ik bepaalde namen nog iets aangepast of geanonimiseerd.'

Kun je vertellen waarom je besloot ons een mailtje te sturen?
'Wat mij opvalt, is dat zodra Afrika ter sprake komt, met name op Gay.nl, er een hele rij mensen klaarstaat die gal spuwt over hoe walgelijk en dom Afrika wel niet is. Dat vind ik onterecht en het doet me ook wel pijn. Ik heb de mensen daar van dichtbij meegemaakt. Het is ontzettend dubbel. Ik besef natuurlijk ook wel dat op het moment dat mijn vrienden daar zouden weten dat ik homoseksueel ben, de kans bestaat dat ik één klap hun respect kwijt ben. Als ik echter verder kijk dan mijn eigen situatie, zie ik ook hoe de Gambianen met elkaar omgaan. Het is een heel open en hartelijk volk. Ze houden er andere ethische ideeën op na dan wij, daar kan ik helaas op dit moment niets aan veranderen, maar we zijn niet superieur aan hen. Ik wil niet alles goedpraten, maar zo zwart-wit als de situatie soms wordt afgeschilderd ligt het natuurlijk niet. De waarheid ligt altijd ergens in het midden. Op een aantal punten is Gambia mijns inziens zelfs rijker dan Nederland.'

Noem eens een voorbeeld.
'Wat ik bijvoorbeeld heel erg mooi vond is dat als ik eten stond te koken en er een handjevol Gambianen binnenkwam, het gebruikelijk is dat je je eten deelt. Dan eet je maar een paar happen minder. Ik was ook heel snel een deel van de gemeenschap daar. Mijn gevoel zegt dat de gigantische technologische ontwikkeling die wij hier hebben doorgemaakt in de afgelopen twintig jaar op sociaal-emotioneel gebied heel veel kapot heeft gemaakt. Je kunt hier niet meer op een feestje verschijnen, zonder dat mensen om je heen vervelend met hun telefoon staan te spelen. Je hebt in Gambia een bepaalde sociale cohesie die je in Nederland veel minder voelt en die ik hier ook weleens mis.'

Denk je erover om nog eens terug te gaan?
'Helaas is het nieuws van mijn homoseksualiteit ook iemand bereikt waarvan ik niet zeker weten of hij er positief op zal reageren. Het zou goed kunnen gaan, maar het zou ook zo kunnen zijn dat hij mij uitlevert voor geld op het moment dat hij zijn gezin niet meer kan onderhouden. Gezien de gevolgen momenteel nogal verstrekkend kunnen zijn, heb ik helaas besloten om voorlopig niet meer terug te keren.'

Meer lezen over Eriks belevenissen? Het boekje Go For Africa. Een reis voor héél het leven! is nog altijd verkrijgbaar via Bol.com.
---
Tekst: Martijn Kamphorst / Fotografie: Erik van der Heijden