Monique en ik spreken op woensdagochtend 11 februari af bij restaurant Van Harte op de Amsterdamse Hartenstraat. We ploffen neer in een gezellig hoekje voor het raam. We drinken koffie en Monique eet een Hollandse pannenkoek. ‘Wat ben ik toch goed geïntegreerd!’ Ze lacht. In haar decolleté, over haar loszittende longsleeve, bungelt een zilveren kruisje. Het is vandaag precies vier jaar terug dat de Egyptische president Mubarak werd gedwongen af te treden na massale protesten van met name Egyptische jongeren. Protesten waarbij honderden burgers het leven lieten. 

Monique, zelf half-Egyptisch, moest in die tijd vanuit Nederland toekijken hoe de situatie met de minuut verslechterde. Het data- en telefoonverkeer lag plat, dus er bestond geen mogelijkheid om haar familie te bereiken. ‘Ik had ontzettend graag mee willen protesteren, ik had geen seconde getwijfeld om zelf de straat op te gaan. Ik was doodsbang voor mijn vader en mijn familie.’

Net name de videobeelden van een jonge Alexandriër die op klaarlichte dag werd neergeschoten toen hij, ongewapend, met open armen op een cordon Egyptische veiligheidsagenten afliep, zijn haar altijd bijgebleven. ‘Het deed me denken aan een tafereel op het Plein van de Hemelse Vrede, waarbij een jongen recht op een tank afliep. De tank in China keerde echter om en deze jongen werd op klaarlichte dag doodgeschoten terwijl de hele straat meekeek. Toen ik die beelden zag besefte ik dat ik het bloederige regime van Mubarak met geen mogelijkheid meer kon ondersteunen. Dat heb ik die avond ook gezegd tijdens Moraalridders, een programma onder leiding van Knevel en Van den Brink. Daarmee kon ik niet meer naar Egypte; ik belandde direct op de zwarte lijst. Als Mubarak niet gevallen was, had ik niet meer naar Egypte gekund.’

De beelden van de jongen dienden als voornaamste inspiratie voor Dansen tussen golven traangas. ‘Ik zag de jongen in deze beelden echt als een naamloze held. Hij beging een ontzettend dappere daad. Hij gaf de agenten de kans om te zeggen: dit doen we niet, we schieten niet op onze eigen burgers. Hij stak een soort open hand uit, maar werd in plaats daarvan gefileerd. Op langere beelden die ik later vond, zag je dat voordat de jongen op de agenten afliep, een paar van zijn vrienden werden doodgeschoten. Zijn laatste wandeling was er dus ongetwijfeld een vol emoties: haat, liefde, wraak, verbijstering. Het is natuurlijk niet gezegd dat die jongen homoseksueel was, maar ik vond het een mooie gedachte om mee te spelen.’  

In Dansen tussen golven traangas volgen we de jonge moslim Mohammed, die er passionele gevoelens op nahoudt voor zijn vriend Abdelrahman, die op zijn beurt vooral steeds serieuzer bezig is met zijn geloof. Mohammed worstelt met zijn gevoelens en besluit te daten met de knappe, christelijke Samya. Layla, de één jaar oudere zus van Mohammed weet niet of ze wel in Allah gelooft en begint een anonieme blog over haar situatie en krijgt zo een Amerikaanse penvriendin. Hoewel ze zichzelf niet als gelovige ziet, loopt ze wel keer op keer tegen haar eigen vastgeroeste, aangeleerde denkbeelden over goed en kwaad aan. 

Ook Layla lijkt bij vlagen lesbische gevoelens te hebben. Monique: ‘Een Vlaamse redacteur belde me om te vragen of Layla lesbisch was. Ik heb zelf nog niet bedacht of dat zo is, maar het is natuurlijk niet onwaarschijnlijk dat als ik over twee vrouwen schrijf er altijd wel sprake is van een klein beetje erotische context. Ik wilde zelf ook best wel wat seks in het boek stoppen. Dat ligt heel gevoelig, want ik schrijf hier wel over martelaren van de Egyptische revolutie. Ik zou er zeker weten heel veel gezeik mee hebben gekregen. Querido wilde echter dat ik vanuit literaire overwegingen bepaalde dingen wat meer aan de verbeelding over zou laten – pubers zijn natuurlijk van zichzelf al seksueel genoeg. Er zit echter wel flink wat prikkeling in.’

Dansen tussen golven traangas is een uitgewerkte versie van een novelle die Monique eerder schreef en waarmee ze scholentour deed door Zeeland. ‘De reacties waren toen al enorm gemengd. Vooral veel biculturele jongeren herkenden zich erin. Met name de homoseksuele toespelingen in het verhaal hielden de gemoederen bezig. Er werd me door sommige docenten nog verweten dat ik als een soort Arie Boomsma de klas uit de kast probeerde te krijgen.’ Ze moet even lachen. 

Direct na de afzetting van Mubarak kwam Monique zelf uit de kast. ‘Politieke vrijheid, seksuele vrijheid, religieuze vrijheid en persoonlijke vrijheid waren voor mij ontzettend aan elkaar gelinkt en ik besefte dat ik niet de ene kon hebben zonder de ander. De karakters in het boek vertegenwoordigen en spelen ook allemaal met deze vier vrijheden.’

Ze vertelt hoe de revolutie op sociaal vlak enorm belangrijk is geweest. De gayscene heeft het meeste baat gehad bij die hele Arabische revolutie. Voorheen was er niets, en sindsdien is Facebook bijvoorbeeld een goed middel geworden om in het geheim ontmoetingen en feesten op te zetten. Jongeren hebben leren organiseren door de revolutie. Ze hebben ontdekt welke mazen er in het systeem zitten. Daarbij zijn ze door de omstandigheden veel meer gaan stilstaan bij wat vrijheid voor hen betekent. Nu is het systeem echter weer aan het sluiten. De grip van de veiligheidsdiensten is weer aan het versterken en er wordt voorzichtiger gehandeld dan ooit tevoren. Het is nu bijna gevaarlijker dan tijdens Mubarak. Homo’s, journalisten en activisten worden massaal gearresteerd en laat mij nu een combinatie zijn van de drie. Ik heb dit boek niet voor niets van een enorme urgentie voorzien. Het revolutionaire zaadje is geplant, nu is het wachten op de bloesem.’

Gay.nl mag in samenwerking met Querido vijf exemplaren verloten van Dansen tussen golven traangas. Kans maken? Stuur een e-mail met je naam en adres naar win@gay.nl o.v.v. ‘Dansen’.

Wil je Monique horen spreken over het boek en de extreme uitersten van de nieuwe generatie Egyptenaren? Op vrijdag 13 februari is er om 16.00 uur een vrij toegankelijke boekpresentatie bij De Nieuwe Boekhandel op de Bos en Lommerweg 227 te Amsterdam.
---
Tekst: Martijn Kamphorst