Adrian is niet bang. Er is een paar keer geprobeerd in te breken, maar het was nooit duidelijk wat het doel van de daders was. Het is hoogstwaarschijnlijk dat er mensen zijn die hem of zijn cliënten kwaad willen doen. Adrian verdedigt boeren wiens land onteigend is, maar hij staat ook bekend als verdediger voor sekswerkers en LHBT-rechten. Dit roept weerstand op in het ultraconservatieve Oeganda. Voor Adrian en zijn familie zijn bedreigingen dan ook aan de orde van de dag.

Haat jegens homo’s, lesbiennes, biseksuelen en transgenders groeit met de dag in Oeganda, waar homoseksualiteit sinds mensenheugenis strafbaar is. Toen president Yoweri Museveni in 2014 een wet ondertekende die de straffen verzwaarde leekt het of de laatste rem op geweld was opgeheven.

Haat en vooroordeel
Aan de Oegandese antihomowet werd wereldwijd aandacht besteed. De ‘promotie van sodomie’ werd verboden; ‘serieuze vormen van homoseksualiteit’ werden met ingang van de wet bestraft met levenslang. Homo’s en lesbiennes, maar vooral transseksuelen, zijn sinds de invoering van deze wet praktisch vogelvrij verklaard. Ze worden in elkaar geslagen op straat en worden niet langer beschermd door de autoriteiten. Als ze aangifte proberen te doen van mishandeling, lopen ze het risico zelf bestraft te worden. 

Adrians advocatenkantoor, de Human Rights Awareness and Promotion Forum (HRAPF) kon de vloedgolf aan nieuwe cliënten nadat de wet werd ingevoerd nauwelijks bijbenen. Het aantal arrestaties, mishandelingen, bedreigingen, uitzettingen en deportaties van LHBT’s verdriedubbelde in een mum van tijd. HRAPF vertegenwoordigt de slachtoffers van dit soort misbruik en werkt achter de schermen aan nieuwe wetgeving. 

Adrians tegenstanders doen echter hetzelfde. De antihomowet was het resultaat van een slepende haatcampagne door fundamentalistische christenen, geleid door Amerikaanse evangelisten met grote budgetten. Met de Bijbel als wapen slaagden zij erin om grote delen van de Oegandese bevolking op te jagen tegen iedereen die anders is. Volgens de priesters rekruteren homoseksuelen jonge mensen, verkrachten zij tienerjongens en ‘doen ze het’ met dieren. Volgens hen zijn mensenrechtenactivisten als Adrian Jjuuko vertegenwoordigers van het Westen, die Gods heilige huwelijk willen vervangen door een ‘cultuur van seksuele losbandigheid’.

Een fijne lijn
In de zomer van 2014 werd de antihomowet ongrondwettig verklaard door het Constitutionele Hof, mede dankzij de wettelijke actie ondernomen door HRAPF en andere organisaties.

Later dat jaar liet president Museveni weten bezorgd te zijn over de invloed die de wet heeft op Oeganda’s internationale positie. Beide gebeurtenissen waren een grote overwinning voor activisten, maar een gunstig resultaat heeft het helaas nog niet opgeleverd. De parlementsleden en lobbygroepen die verantwoordelijk waren voor de afgewezen wet zijn onmiddellijk aan de slag gegaan met een nieuwe versie. 

Hoewel de antihomowet vooralsnog van tafel is, is de agressieve houding van de bevolking tegenover LHBT’s nauwelijks verbeterd. Het is nog altijd extreem gevaarlijk om in alle openheid de rechten van LHBT’s te verdedigen. Daarom kiest HRAPF ervoor om te spreken over mensenrechten in het algemeen. Het bleek een succesvolle strategie in de strijd tegen de antihomowet. Een andere risicofactor waar Adrian en zijn collega’s constant voor moeten waken is hun samenwerking met Westerse overheden en ngo’s als Hivos. Deze samenwerkingen maken hun werk mogelijk en hun stem sterker, maar het maakt ze ook kwetsbaar voor kritiek dat ze een Westerse strijd voeren. 

Gevangen tussen twee werelden
Mensen die Adrian kennen weten dat hij wordt gedreven door zijn geweten. Hij was ooit ook ‘anders’; als wees werd hij constant veroordeeld voor zaken waar hij geen invloed op kon uitoefenen. Rechten zouden voor iedereen van toepassing moeten zijn. Met zijn gevecht voor LHBT-rechten voegt Adrian daad bij woord: hij voelt zich niet aangetrokken tot mannen, maar hij zal ze zeer zeker verdedigen. Zijn werk kan eenzaam zijn. Adrian moet een balans vinden tussen Westerse organisaties en Oegandese autoriteiten. Hij is een bemiddelaar tussen de homobeweging en de rest van de samenleving. Nergens voelt hij zich helemaal thuis en is hij volledig veilig, maar Adrian blijft resoluut en kalm, als het oog van de storm. Hoewel hij wordt omringd door de dikke muren van zijn kantoor, weigert hij zich te verstoppen.


Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Hivos.