'Tijdens een college in het minorvak Gender en Seksualiteit vroeg ik mijn studenten of zij ooit van de Stonewall-rellen hadden gehoord. Tot mijn verbazing zag ik slechts een enkele voorzichtige vinger de lucht in gaan. De overgrote meerderheid van de studenten wist klaarblijkelijk niet waar ik het over had.

Nu moet ik mijn verbazing wel enigszins in de juiste context plaatsen: dit zijn studenten die aan de universiteit vanuit een historisch en maatschappelijk perspectief naar gender- en seksualiteitskwesties kijken. Dat juist zij een gebeurtenis als deze niet kennen, lijkt mij tekenend voor een generatie die opgroeit in een tijd waarin veel rechten voor LHBT's al zijn verworven. Dat wil zeggen: velen zien niet meer de noodzaak in om actie te voeren voor verdere uitbreiding van deze rechten, nu zaken als het huwelijk en adoptie al zo goed als geregeld zijn. Met het verdwijnen van een activistische houding, verdwijnt ook de interesse in de geschiedenis van dit activisme.

'Kennis over de geschiedenis van de homobeweging, vergroot hopelijk ook de verdraagzaamheid in de samenleving'

Toch is het belangrijk om deze geschiedenis te blijven vertellen. De vrijheden die veel LHBT's vandaag de dag genieten zijn namelijk niet altijd zo vanzelfsprekend geweest. En dat is ook nu nog niet het geval, bijvoorbeeld voor vele LHBT's met een niet-westerse achtergrond. Kennis over de geschiedenis van de homobeweging plaats de tegenwoordige verworven rechten in een breder perspectief, waardoor hopelijk de verdraagzaamheid in de samenleving ook vergroot wordt.

Dan moet deze geschiedenis natuurlijk wel goed, consequent en inclusief verteld worden.

De makers van de film Stonewall hebben geprobeerd om deze gebeurtenis voor een breed publiek begrijpelijk te maken. Er is gekozen voor een eenvoudige vertelstijl die moet kunnen vermaken en waarbij te ingewikkelde of controversiële onderwerpen eerder naar de achtergrond worden geschoven. Het is maar de vraag of de makers een goede keuze hebben gemaakt deze geschiedenis op deze manier in beeld te brengen. De controverse die rond deze film is ontstaan ten tijde van de originele release in de Verenigde Staten, suggereert in ieder geval dat, goede bedoelingen ten spijt, de makers dat beter anders hadden kunnen aanpakken.

Danny's eerste ontmoeting met de Stonewall InnVan boerenkinkel tot voorvechter
Een ongecompliceerd coming-of-agedrama vormt de sappige en fictieve raamvertelling waartegen de ontluikende homobeweging in New York zich op de achtergrond aftekent. De jonge Danny is zijn huis in Indiana ontvlucht nadat hij is betrapt met zijn beste vriend. Wanneer hij aankomt in New York, belandt hij gelijk in Greenwich Village, een wijk waar veel LHBT's samenkwamen. Hier bevriendt hij al gauw enkele jonge, dakloze homoseksuele jongens die rondkomen van winkeldiefstal, illegaal slapen op hotelkamers en in de avonden feesten en hoereren op straat of in de Stonewall Inn: het café waar het in deze film allemaal draait.

Gaandeweg leert Danny steeds meer over hoe cafés zoals de Stonewall Inn door de New Yorkse maffia worden gecontroleerd, hoe de politie regelmatig deze kroegen binnenvalt en hoe iedereen die drie of meer kledingstukken draagt die tot het andere geslacht behoren, systematisch wordt gearresteerd. Ook leert Danny over de Mattachine Society, de eerste landelijk georganiseerde homobelangenvereniging in de Verenigde Staten die ervoor pleitte om als homoseksuelen juist zo onopvallend mogelijk door het leven te gaan. In drie maanden tijd ontpopt Danny zich van boerenkinkel tot voorvechter van homorechten, en dat allemaal tussen de bedrijven van zijn seksuele zelfontdekking door! Uiteindelijk leiden alle gebeurtenissen in de film tot die roemruchte nacht van 28 juni waar, na de zoveelste politie-inval, de LHBT's van Christopher Street in verzet komen. Niet geheel toevallig aangevoerd door Danny.

'Marsha P. Johnson, die aan de voorhoede van de rellen stond, is gereduceerd tot comic relief'

Danny als held
Het is niet vreemd dat filmmakers ervoor kiezen om een fictief karakter in te zetten om een historische gebeurtenis te vertellen. Filmkijkers kunnen zich vaak beter identificeren met een fictief personage dan met beroemde historische figuren. Echter, wanneer filmmakers ervoor kiezen een fictief personage als hoofdpersoon van de film te nemen, is deze meestal slechts een buitenstaander, een toeschouwer die vanaf de zijlijn getuige is van de historische gebeurtenissen. De keuze om Danny in het centrum van de rellen te plaatsen vormt precies het problematische aspect van deze film.

Doordat Danny midden in de actie is geplaatst, hebben de makers andere historische figuren meer naar de marge moeten drukken. Mensen als Marsha P. Johnson en Sylvia Rivera, die aan de voorhoede van de Stonewall-rellen stonden, zijn nu gereduceerd tot randfiguren of zelfs volledig uit het script geschreven – over Sylvia Rivera wordt zelfs geen woord gerept in de film. Het gevolg is dat er iets vreemds gebeurt in de representatie van deze gebeurtenissen, of van de mensen die erbij betrokken waren. Marsha P. Johnson en Sylvia Rivera waren namelijk beiden van niet-blanke afkomst, maakten deel uit van de lagere sociale klasse en identificeerden zich als travestiet of transgender. Danny daarentegen is blank-Amerikaans, komt uit een middenklasse milieu en verkeert bovenal niet in crisis over zijn genderidentiteit. Het is dus voor een breder publiek (lees: blank, middenklasse, cisgender) veel makkelijker om zich te identificeren met Danny, dan met Marsha P. Johnson, die voor het gemak is gereduceerd tot wat comic relief. Danny maakt het verhaal veel makkelijker te vertellen en daarmee offeren de makers van Stonewall een groot deel van deze complexe geschiedenis op.Marsha P. Johnson als bijrol in de film

Pijnlijke stereotypes
Niet enkel het weglaten of marginaliseren van deze historische figuren maakt deze film problematisch. Ook andere representaties van raciale en transgender stereotypes maken deze film op zijn zachtst gezegd pijnlijk. Zo maakt Danny aan het begin van de film, wanneer hij voor het eerst in Christopher Street komt, gelijk kennis met een oude travestiet die gereduceerd wordt tot een karikatuur die enkel uit is op seks met jonge, knappe jongens. Dit figuur komt nog een enkele keer voorbij in de film, en iedere keer worden dezelfde stereotypes herhaald. Het eerste zwarte personage die Danny tegenkomt wordt gelijk als crimineel neergezet wanneer deze de ruiten van een kledingzaak ingooit en zijn vrienden aanspoort een supermarkt te bestelen. Als de rellen dan uiteindelijk zijn aangebroken in de film, loont het de moeite eens goed te kijken naar de figuranten die protesterende LHBT's spelen. Als je oplet zal je namelijk merken dat de overgrote meerderheid uit blanke mannen bestaat. Hier worden niet alleen zwarte Amerikanen en transgenders, maar ook lesbiennes volledig over het hoofd gezien. Alsof de Stonewall-rellen enkel veroorzaakt zouden zijn door blanke, middenklasse, cisgender mannen.

'De film wekt de indruk dat de Stonewall-rellen enkel veroorzaakt zijn door blanke, middenklasse, cisgender mannen'

Dat de Stonewall-rellen een belangrijk moment in de geschiedenis van de homorechtenbeweging zijn, staat wat mij betreft buiten kijf. Dat het belangrijk is om deze geschiedenis te blijven vertellen lijkt mij ook evident. Maar de manier waarop deze geschiedenis verteld wordt mag dan nog wel aan een kritische reflectie onderworpen worden. De Stonewallrellen waren een roep om verdraagzaamheid, tolerantie en sociale inclusiviteit voor LHBT's, ongeacht hun ras, sociale achtergrond of genderidentificatie. Als dat verhaal niet volledig verteld wordt, als de geschiedenis gereduceerd wordt tot enkel dat waar de normatieve meerderheid zich mee kan identificeren, omdat dat nu eenmaal een groter publiek trekt, dan schiet je als filmmaker volledig je doel voorbij. Dan kun je dat verhaal net zo goed niet vertellen.'

Wil je zelf een oordeel vellen over Stonewall? De film is twee keer te zien tijdens de Roze Fildagen. Tickets vind je hier

Tekst: Looi van Kessel / Coverbeeld: Still uit Stonewall