Interview

"Soms geven mensen te veel op voor de liefde"

Jakop Ahlbom over Swan Lake

Leestijd: 5 minuten - door Martijn Kamphorst op 31 mei 2016

Theatermaker Jakop Ahlbom staat bekend om zijn surrealistische mix van theater, dans, mime en magie. Zijn nieuwste stuk Swan Lake – een samenwerking met dansgezelschap ICKamsterdam – is een grondige bewerking van Tsjaikovski’s Het zwanenmeer. Zoals viel te verwachten, is er op een zwaan en een prins na weinig van het origineel overgebleven.

Ahlbom werd de afgelopen jaren bekend met stukken waarin hij disciplines als theater, dans en mime soepel samensmelt tot surrealistische, soms huiveringwekkende verhalen. Een van zijn meest opvallende werken was Horror, dat qua special effects niet onderdeed voor een bloedstollende griezelfilm.

Met Swan Lake waagt Ahlbom zich aan een bewerking van een romantischer verhaal. Allicht een van de meest bekende liefdesverhalen aller tijden: Het zwanenmeer. Het origineel vertelt over een prinses die in een zwaan is veranderd door een kwaadaardige tovenaar. Iedere nacht wordt zij weer even de prinses die ze ooit was en alleen zuivere liefde kan de betovering verbreken. De tovenaar weet haar droomprins echter succesvol om de tuin te leiden met zijn kwaadaardige dochter, die als twee druppels water lijkt op de prinses. Hierdoor sterft de prinses uiteindelijk een stille, eenzame dood.

"Voor mij zijn de witte en de zwarte zwaan twee kanten van één persoon"

Heb je Het zwanenmeer zelf ooit gezien?
"Nee, helaas niet. Nooit live in ieder geval, ik ken het stuk puur van opnames."

Maar toch was er iets wat je enorm boeide aan het stuk.
"De moeilijkheid is dat het een van de bekendste klassieke werken ooit is. Er zijn heel veel verwachtingen en meningen aan verbonden. Letterlijk het klassieke verhaal vertellen vond ik niet van deze tijd. Daarbij is het best lang, is de verhaallijn vrij simpel en zit het vol herhaling; het origineel duurt bijna tweeënhalf uur. Het mooiste element vind ik dat de witte en de zwarte zwaan altijd door dezelfde danseres worden gedanst. Dat element heb ik voor Swan Lake als uitgangspunt genomen. Voor mij zijn de witte en de zwarte zwaan twee kanten van één persoon. Vanuit dat gegeven heb ik een nieuwe voorstelling neergezet."

Je houdt je dus niet vast aan de originele plot.
"Nee, maar ik probeer wel te refereren aan het origineel en bestaande ingrediënten te gebruiken. Er is een prins-figuur, een zwaan met twee kanten, en een kwaadaardig personage dat daar ergens tussenin zit."

Swan Lake

Je maakte al een aantal theater- en mimevoorstellingen, maar dit is je allereerste avondvullende dansvoorstelling. Spannend?
"Ja, heel spannend (lacht zenuwachtig)."

Laat je disciplines als mime, acrobatiek en illusionisme dit keer helemaal links liggen?
"Nee, dat is onmogelijk. Je zult wel duidelijk herkennen dat het mijn werk is. Dit keer krijgen dans en beweging echter de klemtoon. Het is voor mij heel wat anders, normaal heb ik al een heel theatraal kader neergezet. Ik heb mezelf uitgedaagd dat dit keer niet te doen, maar kom mezelf nu wel tegen. Ik merk nu pas hoe prettig ik het vind om te werken met dat kader."

"De violen, trompetten en piano worden ingeruild voor drums, elektrische gitaren en een keyboard"

Waarom voelde je de behoefte deze uitdaging aan te gaan?
"Ik ben van jongs af aan al enorm gefascineerd door dans. Toen ik nog op school zat bezocht ik vaker een dansvoorstelling dan toneel. Toen ik de mime-opleiding deed, volgde ik mijn danslessen bij de opleiding moderne theaterdans. Het is altijd een essentieel onderdeel van mijn werk geweest, maar tot nu toe heb ik het vooral in theatrale setting gebruikt. Ik wilde mezelf uitdagen dans een keer als dragend element in te zetten."

Hoe ben je te werk gegaan?
"Ik ben van huis uit geen choreograaf, daarom werk ik in een dialoog met de dansers. Ik geef hen opdrachten en zij maken daar materiaal van. Vervolgens modelleer ik wat zij me geven, vanuit de ideeën en beelden die ik heb. Ik wilde weer werken met livemuziek. Het leek me mooi om een klassiek stuk om te zetten naar popmuziek. De keuze is op Het zwanenmeer gevallen omdat ik dat muzikaal heel mooi in elkaar vind zitten."

Laat Alamo Race Track, de band die de muziek zal verzorgen, zich wel inspireren door Tsjaikovski?
"Ja, zeker. Zij transformeren het klassieke stuk tot pop. Je zult er duidelijk de bekende thema’s in herkennen, maar zij geven er hun eigen draai aan. We gebruiken geen instrumenten die je normaliter terugvindt in een klassiek orkest. De violen, trompetten en piano worden ingeruild voor drums, elektrische gitaren en een keyboard."

Even terug naar de thematiek. "Liefde overwint niet alles. Een mens kan zijn diepste wezen niet verloochenen", aldus het persbericht. Vertel eens iets meer achter deze gedachte?
"In het originele verhaal is er bij de personages een duidelijk, letterlijk onderscheid tussen goed en kwaad, wit en zwart. In mijn optiek heeft iedereen een beetje van beide in zich en hebben we beide kanten ook nodig. De prins lijkt alleen maar geïnteresseerd in de witte zwaan, de onschuldige kant. Zij mag alleen zijn liefde ontvangen als ze daarvoor het andere, donkere deel van haarzelf afstaat. Daardoor belandt ze in een dilemma: kies ik voor mezelf of voor de liefde? Hoeveel geef je op voor de liefde, en wat krijg je daarvoor terug? Ik denk dat mensen soms te veel opgeven voor de liefde, dat probeer ik met dit stuk invoelbaar te maken. En dan allemaal met veel dans en beweging, haha."

Je stukken hebben vaak iets duisters en surrealistisch. Is dat dit keer weer het geval?
"Dat probeer ik wel. Vooral in het neerzetten van de wereld van de zwanen en die van de prins wil ik vervreemding verwerken. Een ingrediënt dat ik daaraan toevoeg is de vraag: wanneer ben je vreemd? Iets wits valt in het zwart heel erg op en vice versa ook. Als je ergens niet bij hoort, wordt je snel buitengesloten."

"Het surrealisme komt voort uit mijn pogingen gevoelens heel letterlijk te verbeelden"

Zoals één homo in een klas vol hetero’s buiten de boot kan vallen, kan dat ook gelden voor de enige hetero in een klas vol homo’s.
"Precies. Iedereen kan op zijn eigen manier intolerant zijn. Het is maar vanuit welk perspectief je het bekijkt. Wederom, het is nooit zo zwart-wit als verondersteld wordt. Misschien is dat wel het hoofdthema, onvoorwaardelijke acceptatie, we zouden daar geen kanten van onszelf voor op moeten geven. Zeker in deze tijd is dat een zeer belangrijke boodschap. Ik wil mensen met deze voorstelling laten voelen hoe mooi het is wanneer iemand geaccepteerd wordt in een gemeenschap, maar ook hoe snel je binnen dezelfde gemeenschap weer verstoten kan worden. Een abstracte kunstvorm als dans leent zich uitstekend voor het invoelbaar maken van een thematiek als deze, die zich moeilijk in woorden laat vatten."

Swan Lake

Een beetje vergelijkbaar met jouw positie als Zweedse theatermaker in het Nederlandse cultuurlandschap?
"Hahaha, ja zoiets."

Waar komt dat surrealistische element in je voorstellingen vandaan?
"Ik heb nooit als surrealisme gezien, totdat iemand het zo benoemde. Ik zoek naar vormen om gevoelens en ervaringen te verbeelden. Niet suggereren, echt verbeelden. Bijvoorbeeld het gevoel dat je in een ruimte staat waar je je zo ongemakkelijk voelt dat je jezelf zou willen opvouwen en in de la zou willen verstoppen om te verdwijnen. Of een mishandelde vrouw die haar hart uitsnijdt en aan de buurvrouw geeft, om te voorkomen dat haar man ooit echt haar ziel kan breken. Dat soort gedachten en gevoelens probeer ik letterlijk en figuurlijk te verbeelden en dat levert vaak een heel surrealistisch – maar qua intentie dus juist hyperrealistisch – beeld op. Daarom gebruik ik ook vaak illusionisme en goocheltrucs in mijn werk. Via goochelen kun je letterlijk op het toneel het onmogelijke laten zien."

Hoe besluit je welk verhaal of idee een voorstelling verdient? Het draait bij Swan Lake duidelijk niet om je bewondering voor het originele verhaal.
"Een van mijn grootste drijfveren is de menselijke emotie. Daarbij is het vaak een thematiek of gegeven, zoals dat van de witte en de zwarte zwaan die door dezelfde persoon worden gedanst. Maar ook de aantrekking tot het donkere, het verleidelijke en het contrast met het lieflijke en onschuldige. Zo letterlijk probeer ik het contrast alleen niet te maken, dat past niet bij deze tijd. Je moet jezelf wel in de spelers kunnen herkennen."

Swan Lake is van 21 t/m 30 juni 2016 te zien in de Meervaart.

Beeld: Alwin Poiana

Advertentie
Advertentie
Delen op

Winq in je inbox

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks een overzicht van de beste artikelen.

Magazine 98

Deze keer: Kinky Boots-acteur Naidjim Severina en heel veel design

Neem een abonnement

Geef cadeau