Regisseur Sophia LuvaraHoe kwam je in aanraking met het fenomeen nephuwelijken?
‘In 2009 was ik in China en las ik een kort artikel over dit onderwerp in de krant. Toen ik navraag deed bij wat mensen die ik had leren kennen, kwam ik er achter dat er een grote, georganiseerde markt voor homo’s en lesbiennes die willen trouwen bestaat. In de tussentijd is het alleen maar toegenomen, het is nu echt huge. Vooral online – je hebt steeds meer websites speciaal voor dit doe. Daarnaast heb je de face-to-face bijeenkomsten, zoals de partnermarkten. In de vijf jaar dat ik aan mijn docu werkte, komt het steeds meer voor.’

Andy op een nephuwelijksmarkt in ShanghaiHoe werkt zo’n nephuwelijksmarkt waar homo’s en lesbiennes elkaar ontmoeten?
‘Meestal wordt zoiets online aangekondigd. Ze huren een kleine venue en komen dan in groepjes samen. Ze geven heel duidelijk aan wat ze zoeken: alleen een certificaat van trouwen, een nephuwelijk of een echte relatie met alles erop en eraan, misschien zelfs een kind. Dan gaan ze speeddaten en spelletjes doen om te zien wie de beste match is. Het zijn LHBT’s die zoiets organiseren.'

'Als ik het woord "film" liet vallen, haakten ze af'

Waardoor is het toegenomen?
‘Doordat mensen een manier hebben gevonden om er geld aan te verdienen: je moet betalen om een profiel aan te maken of je koopt een kaartje voor een huwelijksevent. Ze worden er niet schathemeltjerijk van, maar toch, ze verdienen er lekker aan, over de rug van bange jonge mensen.’

Was het een uitdaging om mensen te vinden die hierover wilden praten?
‘Dat was verreweg het moeilijkste onderdeel van het hele proces. Het kostte ons twee jaar voordat ik de hoofdpersonages van de film had gevonden. Mensen waren wel bereid om met de researcher en mij te praten, maar als we het woord “film” al lieten vallen, haakten ze af. Ze weigerden er openlijk over te praten. We hebben met veel NGO’s gesproken, mensen gezocht in clubs en bars. Uiteindelijk vonden we via via hoofdpersonage Andy. Pas een jaar later kwam Cherry op ons pad. We hebben ze moeten beloven dat de docu nooit in China wordt uitgezonden.’

Cherry bij haar ouders op het plattelandWat was moeilijker voor hen: praten over hun geaardheid of over een mogelijk nephuwelijk?
‘Voor Chinese jongeren is het allermoeilijkste zeggen dat je gay bent. De nephuwelijken zijn niet zozeer een issue. Zelfs de ouders van gays, zoals die van Andy in de film, vinden het niet erg. Zodra een kind uit de kast komt, wordt er voorgesteld om een huwelijk te organiseren. Alles is geoorloofd, zolang ze maar het beeld van een perfecte familie kunnen hooghouden voor de buitenwereld.’

'Je hebt maar één kans op kleinkinderen'

Waarom is dat zó belangrijk?
‘Geen kleinkinderen hebben. Dat is echt het allerergste voor een Chinese familie; veel erger dan het feit dat iemand homo of lesbisch is. In de Chinese cultuur wordt traditioneel veel waarde aan familie gehecht. Door het eenkindbeleid speelt dat nu nog meer: je hebt een hele generatie van enig kinderen. Dat ene kind is je enkele kans op kleinkinderen en het doorgeven van de familienaam. Zelfs bij veel hetero’s zorgt dit voor problemen.’

Schrok je toen je mensen zo openlijk over het kopen van kinderen hoorde praten?
‘Ja, dat was stuitend. Ze praten erover alsof het niet illegaal is, wat het natuurlijk wel is. Het verraste ons echt dat er zo openlijk over gepraat wordt. De zwarte markt is groot. De overheid probeert dit wel tegen te houden, maar door het eenkindbeleid worden er veel meisjes afgestaan. Natuurlijk zou het fantastisch zijn als die gedumpte meisjes op een legale manier geadopteerd worden, maar dat is een heel langdurig en moeilijk proces. Bovendien willen zelfs de partners in deze nephuwelijken liever een zoon.’

In je documentaire volg je Andy en Cherry, die een nephuwelijk zoeken. Heb je ook gesproken met mensen die al langer in zo’n constructie leven?
‘Ja, ik heb ook met verschillende andere koppels gesproken. Hoe het met ze gaat verschilt per stel. Met sommige gaat het relatief goed. Ze wonen dan bijvoorbeeld een deel van het jaar samen. Er ontstaan hechte vriendschappen. Ik ken zelfs gevallen waarbij vier mensen, een homo- en een lesbisch stel, samenwonen. Dat is echt een best-casescenario. Helaas wordt de sfeer vaak heel grimming. De gehuwde vrouw staat dan onder immense druk van haar schoonmoeder om een kind te baren, tot aan gedwongen ziekenhuisbezoeken aan toe.’

'Op het platteland denken ze nog dat homoseksualiteit een Westerse ziekte is'

Zijn er dan geen LHBT’s die een tegenbeweging vormen?
‘Er zijn mensen die ertegen zijn, maar er wordt niet heel actief tegen gevochten. Onvrede wordt slechts heel voorzichtig geuit. Een groot deel van de LHBT-gemeenschap accepteert dat het nu eenmaal zo is. Er zijn een paar moeders, verenigd in organisatie PFLAG, die andere moeders proberen te overtuigen dat het slecht is om je kinderen zo te dwingen kinderen te krijgen. Hoe groter de nephuwelijksmarkt wordt, hoe groter de anti-beweging.’

Cherry met haar vriendinWat kan ertegen gedaan worden?
‘Het voornaamste probleem in China is het complete gebrek aan informatie over LHBT-gerelateerde onderwerpen. Op het platteland kom je nog mensen tegen die denken dat het een ziekte uit het Westen is of dat je het kunt genezen als je je kinderen maar naar een dure kliniek stuurt. In maart is er een nieuwe wet gekomen die LHBT-onderwerpen in de media verbiedt. Dat was in het Westen geen groot nieuws, omdat iedereen er eigenlijk al van uitging dat het verboden was. Meer informatie over homoseksualiteit is echt de eerste stap.’

Hoe zie je dit fenomeen in de verre toekomst?
‘De nieuwe generatie, die nu 30 is, heeft een heel andere kijk op LHBT’s. Ze zijn veel meer open-minded. Als deze generatie zelf volwassen kinderen heeft, houdt het op. De mensen die we in de documentaire volgen, doen het niet voor zichzelf: ze doen het voor hun ouders. Het probleem ontstaat echt bij de oudere generatie. Ik ben er vrij zeker van dat, met meer informatie en kennis over LHBT’s, deze volgende generatie minder druk op hun kinderen zal leggen.’

Benieuwd naar Inside the Chinese Closet? De film wordt aanstaande dinsdag om 22.55 uitgezonden in 2DOC op NPO2. Op 27 september is er een special screening in de LantarenVenster in Rotterdam om 19.15. Er wordt daar ook verder op het onderwerp ingegaan door (ervarings)experts.

Tekst: Tom Haines