Hoe besloot je dit boek van Nietzsche te bewerken?
‘Het volgde eigenlijk haast op mijn vorige stuk, een bewerking van Paradise Lost. Die voorstelling schetste een zeer duister beeld van het christelijke geloof. Op het podium scheen vanuit de hoek een licht het podium op dat voor mij de dood van God symboliseerde. Bij wijze van grap noemde ik dat altijd het ‘Nietzche-licht’, zijn boek Also sprach Zarathustra begint namelijk met de zin: “God is dood.” In mijn vorige voorstelling maakte ik me los van het morele, dogmatische denken en in deze beschrijf ik de transformatie die je vervolgens kunt ondergaan om je in alle vrijheid te ontwikkelen tot vrije geest.’ 

'M symboliseert de transformatie die je moet ondergaan om een vrije geest te worden'

Hoe ga je precies te werk wanneer je dit soort zware kost omtovert tot een dansvoorstelling?
‘Een paar jaar terug kwam ik niet door het boek heen. Ik vond het nu nog lastig. Het bevat zoveel ideeën dat je er een leven lang performances van zou kunnen maken, dus ik heb me gefocust op een paar elementen. Het meest fascinerend vond ik de connectie met Mahler, die zich door een passage uit het boek liet inspireren bij het componeren van zijn 'Derde symfonie'. Datzelfde fragment, ‘Das Mitternachtslied’ vormt de basis voor M. In dit gedicht klinkt namelijk de hoofdboodschap van het boek goed door: de transformatie die het individu moet ondergaan om een vrije geest te worden. Ik interpreteer deze reis als fysieke transformatie en dans 'm met vier andere mannen op een moderne versie van Mahlers klanken.’

Waarom de titel M?
‘Ik wilde de performance niet Mitternachtslied noemen, dat dekt de lading niet volledig. Er waren veel meer elementen die me terugbrachten naar die mysterieuze M: de m van Mitternachtslied, van mens, van Mahler, van mythe, van man. Alle kernelementen komen erop terug.’

Je werkt in M ook met een slang, welke rol vervult dat dier in de voorstelling?
‘Zarathustra heeft in het boek twee dieren, een slang en een adelaar. De slang is een eeuwenoud symbool van wijsheid. Sinds de christelijke cultuur wordt het dier echter vooral geassocieerd met het kwaad. Omdat ik met deze voorstelling vooroordelen wil vernietigen, vond ik het mooi om dat ook met de connotaties rondom dit dier te doen. De slang gebruik ik daarom alleen op de meest tedere momenten. Het dier dat normaal het kwaad symboliseert, staat in M zo ineens voor een nieuwe connectie met de intuïtie, met transformatie. We gebruiken de slang niet als schockelement of circusdier. Het is fascinerend om te zien wat voor concentratie het dier met zich meebrengt. Mijn vooroordelen over de slang waren volledig versplinterd na ermee te werken. Prachtig, dat is namelijk exact waar het werk van Nietzsche over gaat.

'We ontwaken in M ons systeem door te dansen' © Joris-Jan Bos

'Het lichaam bevat meer wijsheid dan de diepste filosofie'

Nietzsche verzon in dit boek de term übermensch, een term waar Hitler op gruwelijke wijze mee aan de haal ging. Hoe heb je dat gegeven verwerkt in deze voorstelling?
‘Het is een zeer verkeerd begrepen term, Hitler heeft er een heel andere lading aan gegeven. Dat was tragisch voor Nietzsche. Zijn zus had banden met de nazi’s en daardoor werd Nietzsches naam ineens in verband gebracht met antisemitisme en nazisme. Hij bedoelde de übermensch heel anders, als het idee dat een mens de dierlijke emoties kan ontstijgen, zich kan ontwikkelen tot een hoger niveau van bewustzijn. Het is direct het tegenovergestelde van wat men als een beschaafd mens ziet. Het is juist teruggaan naar een staat van puurheid en connectie met de natuur. De opgelegde controle loslaten en teruggaan naar de wortels. Dat verwerk ik ook in de performance. Het lichaam bevat meer wijsheid dan de diepste filosofie, aldus Nietzsche. De dansers voeren daarom een spiritueel, maar bovenal fysiek ritueel uit. Ze ontwaken hun systeem door te dansen.’ 

Wordt het hierna tijd voor een lichtere voorstelling?
‘Ik heb een nogal zware smaak, haha, maar deze voorstelling klinkt beladener dan hij is. De materie van Nietzsche is juist heel erg levensbevestigend. Hij leert ons het leven te waarderen zoals het is, spoort ons aan hetgeen te vernietigen dat ons ervan weerhoudt een vrijer en oordeelvrij leven te leven.’

M is van 1 oktober t/m 30 november te zien in de Nederlandse theaters. De volledige speellijst vind je op www.korzo.nl.

Kans maken op twee gratis tickets? Stuur een mail met je naam, profielnaam en voorkeursdatum naar win@gay.nl o.v.v. 'M'.

Tekst: Martijn Kamphorst / Coverbeeld: Joris-Jan Bos