De Lankmoedigen vormt het slotstuk in de trilogie 'Goede Bedoelingen' van schrijver Joeri Vos; een serie verhalen over de botsingen tussen mensen uit verschillende milieus en de onbeholpenheid die daaraan ten grondslag ligt (en uit voortvloeit). 

Deel één (De Onrendabelen) verhaalde over een gezin van sociale outcasts dat zich zo goed en kwaad als het gaat staande probeert te houden in de maatschappij. In deel twee (Fresh Young Gods) volgden we een cokesnuivende financiële elite die een grote misstap begaat. In dit laatste deel ligt de focus op gemeentepolitiek, activisme, media en misverstanden. We spraken met Noël S. Keulen (Hansje) en Jacobien Elffers, die de rol van transactivist Xenevieve voor haar rekening neemt.

Noël: '‘In het theater kan zelfs een comapatiënt praten’

Vertel even iets over jullie rollen.
Noël
: ‘Ik speel, net als in De Onrendabelen, dramatherapeut Hansje. In het eerste deel lag er overigens helemaal geen nadruk op het feit dat ze transgender is. Veel bezoekers dachten daarom dat ze gewoon een bonkige vrouw was. Aan het einde van deel één wordt Hansje in elkaar getimmerd met een honkbalknuppel door haar aanbidder Kevin. Niet omdat ze transgender is, maar omdat ze hem erin luist. In De Lankmoedigen gaat het verhaal daar verder. Ik lig dus het hele stuk in een coma.’

Klinkt als een lekker passieve rol?
Noël: ‘Haha, nee hoor. In het theater kan zelfs een comapatiënt praten. Maar raar is het wel, in Hansjes ziekenhuiskamer worden allemaal enorme discussies letterlijk over haar hoofd heen gevoerd, zonder dat ze de kans heeft om daarop te reageren.’

En jij, Jacobien?
Jacobien: ‘Ik speel Xenevieve, een vriendin van Hansje die zelf al jaren terug de transitie van man naar vrouw heeft ondergaan. Ik vertegenwoordig in dit stuk de transgenderbeweging en grijp deze gelegenheid aan om een protestmars te organiseren nadat Hansje in elkaar is geslagen. Ik maak me hard voor een inclusievere maatschappij, maar wel over de rug van Hansje.’

Je maakt dus gebruik van het incident?
Jacobien: ‘Dat laten we in het midden. Hansje is niet het slachtoffer van een homofobe hatecrime, Kevin heeft haar in elkaar geslagen omdat ze hem heeft aangegeven bij de politie. Dat weet het publiek dat De Onrendabelen heeft gezien, maar Xenevieve weet dat niet.’
Noël: ‘Hansje heeft na het eerste stuk heel veel fans gekregen, omdat ze zo lief en typisch is, een dramatherapeute vol onhebbelijke methodes. Maar eigenlijk is ze verschrikkelijk. Vanuit de beste bedoelingen luist ze deze jongen erin en daardoor belandt ze, misschien zelfs terecht, in het ziekenhuis.’

‘Door mijn vrouwelijke kant te verkennen, heb ik juist mijn mannelijke kant ontdekt’

Heeft Hansjes fanbase haar een hoofdrol in dit derde stuk opgeleverd?
Noël
: ‘Nee, dat was wel vanaf het begin het idee. Het moest gaan over media en gemeentepolitiek en het verkeerd interpreteren van een gebeurtenis als deze was daar een prachtige basis voor. Het gebeurt vaak dat één aspect van bijvoorbeeld een vechtpartij wordt gebruikt om een punt kracht bij te zetten.’

Verhalen over trans personen zijn de laatste jaren ineens erg populair. Vele series, films, boeken en theatervoorstellingen wagen zich aan de thematiek. Hoe hebben jullie geprobeerd clichés te vermijden?
Noël: ‘Joeri [Vos, de schrijver – red.] heeft onder andere veel gesprekken gevoerd met een vrouw die protheses en kleding maakt voor transgender personen die in de transitiefase zitten. Dat is heel waardevol geweest voor ons, maar ik heb me bewust niet te veel verdiept in andere vertolkingen van trans personen, omdat ik niet iets wil imiteren. We nemen wel veel misverstanden weg in de voorstelling en benoemen vanuit onze personages de rare wijze waarop soms over trans personen wordt gesproken.’
Jacobien: ‘We hebben er beiden veel over gelezen en documentaires over gekeken.’

Leverde dat af en toe een aha-moment op? 
Jacobien: ‘Ik merkte vooral hoe weinig mijn omgeving en ik er eigenlijk van afwisten. Tijdens EuroPride zag ik een roze woordenlijst bij De Correspondent en ik kende gewoon de helft van die woorden niet. Ik schrok dat ik er zo weinig van af blijk te weten. Sodeknetter, hoe irritant moet dat zijn als je je identificeert met die woorden. Ik vind het daarom misschien wel goed dat transgender personen zo’n hot issue zijn. Qua bewustwording kunnen we namelijk nog wel wat stappen zetten.’
Noël: ‘Ik geloof zelf in een schaal van homo tot hetero, eerder dan hokjes. Ik zit zelf meer aande hetero-kant van dat spectrum. Omdat ik met name opgevoed ben door mijn zus en moeder, heb ik een sterk ontwikkelde vrouwelijke kant. Door daar met deze rol vol in te duiken heb ik echter juist heel erg mijn mannelijke kant ontdekt.'

Dit stuk is een satire, maar het klinkt als best pittige materie. Valt er ook nog een beetje te lachen?
Noël: ‘Ja hoor. Juist de onbenulligheden die worden aangestipt zijn heerlijk. Bijvoorbeeld een vertegenwoordiger van de gebiedscommissie die tegen Hansje zegt: “Ik dacht dat de penis eraf geknipt, wist ik veel dat-ie naar binnen werd gevouwen. Net origami joh.” Maar aan de andere kant van het spectrum ook de hyperdiplomatieke gemeentevertegenwoordiger die constant struikelt over haar pogingen tot politieke correctheid.’

Jacobien: 'Dit stuk zit vol onnozele goede bedoelingen'

Jullie leggen dus pijnlijk bloot hoe de samenleving soms omgaat met en praat over trans personen.
Noël
: ‘Precies. Ik vind het ook ontroerend schrijfwerk. In de brede zin gaat het over anders kunnen zijn. Niet alleen over transpersonen, maar over de worsteling die iedereen heeft met z’n identiteit en de vormgeving daarvan. De strijd om geaccepteerd te worden om wie je bent.’

Lankmoedigheid betekent zoiets als verdraagzaamheid. Hoe lankmoedig zijn jullie zelf?
Jacobien: ‘Ik kom een heel eind, denk ik. Als je zelf altijd het gevoel hebt dat je anders bent, neig je sneller naar lankmoedigheid, omdat je weet hoe het er aan de andere kant van het spectrum uitziet.’
Noël: ‘Ik ben het afgelopen jaar vooral lankmoediger geworden tegenover het gebrek aan lankmoedigheid bij anderen. Volg je ‘m nog? Ik vind het nu makkelijker om m’n geduld te bewaren wanneer ik het met iemand oneens ben.’
Jacobien: ‘Komt omdat je oud wordt. Lankmoedigheid komt met de jaren.’
Noël: ‘Haha, ik kan dingen inderdaad wel steeds beter in perspectief plaatsen.’

Eerst een gezin van hopeloze mislukkelingen, daarna de cokesnuivende financiële elite en dan nu de in elkaar geslagen outcast Hansje. Hebben jullie na deze drie voorstellingen nog een beetje hoop in onze samenleving?
Noël: ‘Jawel hoor! Dat komt door de draai die de schrijver eraan gegeven heeft. Door deze stukken leer je een beetje omgaan met de chaotische wereld om je heen. De wereld heeft iets heel onlogisch en onrechtvaardigs, maar zodra je je bewust wordt van de sociale constructen die daaraan ten grondslag liggen, word je overspoeld door een enorme rust. Zo geeft het stuk ook hoop.’
Jacobien: ‘Het stuk zit vol onnozele goede bedoelingen, maar is ook een onwijze ode aan zorgverleners, activisten en andere mensen die zich in de schaduw keihard inzetten voor een vreedzame samenleving.’

De Lankmoedigen tourt van 18 oktober t/m 17 december langs de Nederlandse theaters. De speellijst en tickets vind je hier.

Tekst: Martijn Kamphorst / Repetitiefoto's: Suzanne Ophof