Scenarist Robert Alberdingk Thijm - © Harmen de JongJullie hebben al 26 jaar een relatie, en werken regelmatig samen. Zorgt dat niet voor spanning?
Robert: ‘Het is juist heel leuk. Een creatief proces is heel intiem. Als je met elkaar iets maakt is daar heel veel vertrouwen voor nodig en moet je elkaar goed kennen, ook elkaars zwaktes. Je moet op de ander z’n krachten durven vertrouwen. Maar we zijn geen Viktor en Rolf, in de zin dat we áltijd maar met elkaar samenwerken. Je moet natuurlijk ook zorgen dat er een beetje kruisbestuiving is. Dat je nieuwe impulsen krijgt, nieuwe verhalen hebt en nieuwe dingen meemaakt met andere mensen. Dus het is ook heel belangrijk om onze eigen dingen te blijven doen, los van elkaar.’

Norbert
: ‘De kracht van een samenwerking is dat je allebei iets toevoegt. Als je samen te veel één wordt, vervalt het hele effect van elkaar samen naar een hoger niveau tillen. 

Regisseur Norbert ter Hall - © Wikkie HermkensIn een recent interview met ons zei regisseur Joris van den Berg dat homoseksuele personages op tv vaak wordt geproblematiseerd: het is altijd wel iets met coming-out of hiv. Hebben jullie dat bewust willen voorkomen met Harm-Jan in A’dam - E.V.A.?
Robert: ‘Het lijkt vaak wel alsof er een excuus nodig is om een homoseksueel personage op te voeren. Terwijl je ook moet kunnen laten zien dat mensen toevallig homo zijn, maar ondertussen last hebben van hun grote teen. In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen gaat Harm-Jan trouwen met zijn vriend. Twee mannen die trouwen is inmiddels natuurlijk zó geen issue meer, maar trouwen in het algemeen levert heel veel stress op tussen mensen, wat we in de serie ook laten zien. 

Wat frappant is in Nederland: dat een van onze grootste religies, het katholieke christendom, het homohuwelijk nog steeds verbiedt en niet erkent. Een priester die zo’n huwelijk voltrekt wordt zelfs ontslagen, dus moet het stiekem gebeuren. Ook dat komt in de serie aan bod.’

Norbert: ‘Waar je voor moet oppassen, is dat je gebruik maakt van het dankbare cliché van de ‘gay best friend’. Dat is vaak de beste vriend van de vrouwelijke hoofdpersoon, een leuke homo die alles begrijpt en fantastisch is. We wilden er echt voor waken dat Harm-Jan op die manier over zou komen, dus hebben we hem een heel sterke ontwikkeling gegeven, met veel diepere lagen. Naast het huwelijk krijgen Harm-Jan en zijn partner in het nieuwe seizoen ook een kind.’ 

'Bij élke vorm van seksualiteit wordt overwogen of Tante Truus uit Meppel niet wegzapt'

Is het tegenwoordig moeilijker dan vroeger om een homoseksueel personage op te voeren in een serie?
Robert: ‘Nee. Ik begon met schrijven voor de serie In De Vlaamsche Pot, in 1990. Het was de allereerste serie ter wereld met twee homoseksuele hoofdpersonen, waarbij hun seksuele voorkeur niet geproblematiseerd werd. Het was én heel leuk om te schrijven, én het werd heel populair: er keken miljoenen mensen per week naar, en dat was 26 jaar geleden! Ik geloof niet dat homoseksuele karakters of het laten zien van seksualiteit bij de publieke omroep een probleem is. Wat me wél opvalt is dat NPO1 heel breed geprogrammeerd wordt. Zo breed dat niemand ook meer ergens aanstoot aan kan nemen. Dus wordt er bij élke vorm van seksualiteit overwogen of tante Truus uit Meppel niet wegzapt.’

Norbert: ‘Maar volgens mij is dat niet puur gericht tegen homoseksualiteit. Ik denk dat ze bij álle expliciete seksscènes denken: moet dat nou?’

Krijgen jullie ooit negatieve reacties op de diversiteit die de serie in beeld brengt?
Robert: Op sociale media kwamen in het begin wel eens sporadisch berichten voorbij van mensen die dat ‘politiek correct’ vonden. Die werden overspoeld door reacties van kijkers die de serie juist geweldig vonden en juist helemaal niet politiek correct. Een tv-recensent van het NRC schreef dat onze serie veel open deuren bevatte, zoals de transgenderproblematiek van de vuilnisman uit de eerste aflevering. Daar waren we in Nederland toch allang voorbij? Later was hij gelukkig wel enorm positief over Transparent. Zo’n open deur was het kennelijk dus toch niet.’

Norbert: ‘Het grappige is dat The Huffington Post een transgender personage in onze jeugdserie Het Gordijnpaleis van Ollie Hartmoed wél meteen oppikte, en Nederland prees om zijn vooruitstrevendheid.’

'Ik denk dat we van nature allemaal een beetje racistisch zijn'

Robert: ‘We laten in de serie zien dat iemand méér is dan hoe iemand overkomt. Wat iemand leuk of grappig vindt, hoe z’n stem klinkt, waar hij opgewonden van raakt, wat hij raar vindt, waar hij bang voor is. We laten niet zien in welk hokje iemand geplaatst kan worden, maar wat iemand zo leuk maakt.’

Norbert: We waren onlangs in Taiwan, en hebben daar op de filmacademie de eerste aflevering van A’dam - E.V.A. laten zien. Na afloop kwam er een jongen naar ons toe, en vroeg waarom we in een Nederlandse serie niets deden met homoseksualiteit. Het was hem helemaal niet opgevallen dat Harm-Jan een homoseksueel karakter is, omdat we er geen probleem van maken, en omdat het niet expliciet gezegd wordt. Dat vond ik een compliment.’

Hoe komt de diversiteit in A’dam - E.V.A. eigenlijk tot stand? Begint dat al bij het scenario, of pas bij de casting?
Norbert: ‘Het is goed om in het script iemands afkomst niet te vermelden, omdat het er voor het verhaal meestal niet toe doet. Een derde van de Amsterdammers  is van niet-West-Europese origine, dus vind ik dat dit in de serie ook zo moet zijn. Soms valt ons op dat een aflevering een wel heel witte aflevering is geworden. Dan betrap je jezelf erop dat je van een advocaat of een arts een oude witte man hebt gemaakt. Terwijl die arts kan net zo goed een Surinaamse vrouw kan zijn. Ik denk dat we allemaal van nature een beetje racistisch zijn, maar dat wil niet zeggen dat je je er niet tegen kunt verzetten. 

In de laatste aflevering van dit seizoen zit een leraar Nederlands, die wordt gespeeld door Mano Bouzamour (schrijver met Marokkaanse achtergrond, red.). Dat vind ik geinig.’

Het laatste seizoen van A’dam-E.V.A. is elke zondagavond te zien op NPO3 om 20.25 uur.

Het volledige interview met Robert en Norbert vind je volgende week in de Decembereditie van Gay&Night Magazine.

Tekst: Martijn Tulp