Net voor de aankomst van de Koning heerst een gezonde spanning onder de aanwezigen. Journalisten, fotografen en verslaggevers verdringen zich om het mooiste plekje aan de straat en de gelukkige COC-medewerkers die Willem-Alexander de hand mogen schudden stellen zich op in een nette rij in een van de welkomsthallen van het hoofdkantoor van de organisatie.

Het is de eerste keer dat het Nederlandse Koningshuis de LHBTI-gemeenschap zo publiekelijk en uitgebreid te woord staat en dat lijkt het COC zich goed te beseffen. Kosten noch moeite werden gespaard en een indrukwekkend aantal kopstukken uit de Nederlandse LHBTI-beweging is verzameld om op deze middag hun verhaal met de Koning te delen.

Wanneer Zijne Majesteit eenmaal binnen is en het verplichte rondje handjes heeft geschud, doet voorzitter Tanja Ineke haar welkomstwoord. Ze begint met een aantal van de vele positieve reacties die de organisatie ontving op het nieuws van het koninklijke bezoek. Zijn komst wordt ervaren als ‘een steun in de rug van de gemeenschap’ en men vindt het ‘superfijn om te weten dat de Koning van Nederland achter ons staat.’ 

'We zijn nu aanbeland bij de strijd voor sociale acceptatie'

Voordat Ineke de Koning een spoedlesje in de geschiedenis van de emancipatiestrijd van het COC geeft, wordt – aan de grijns van de Koning te concluderen gelukkig ten overvloede – nog even de afkorting LHBTI uitgespeld. Ook de term inside out wordt kort toegelicht, het principe dat COC mensen uit de community ondersteunt om zelf hun achterban van de juiste hulp of steun te voorzien. ‘Die termen zult u het komende uur nog vaak voorbij horen komen.’

Het COC viert dit jaar haar 70-jarig jubileum en heeft in die tijd een hoop bereikt. Die behaalde winsten – o.a. huwelijksgelijkheid, adoptierechten en gelijkwaardigheid voor de wet – worden voor de Koning netjes opgesomd, maar snel wordt duidelijk dat deze middag met name in het teken staat van de strijd die nog gestreden moet worden. We zijn, zo vertelt Ineke, aanbeland bij de derde periode in de lange weg richting gelijkheid: de strijd voor sociale acceptatie. ‘We moeten ervoor zorgen dat de normen van de wet ook verankeren in de samenleving, zodat LHBT’s hun leven kunnen leiden zoals zij dat willen.’

Voordat Willem-Alexander wordt begeleid naar het eerste gesprek, pakt hij kort een moment om de organisatie te feliciteren met de prachtige resultaten die zij in 70 jaar volgens hem al bereikt hebben. Dan is het tijd voor het echte werk. 

Jong en gay
In een strak geregisseerde tour door verschillende vertrekken van het hoofdkantoor gaat de Koning in gesprek met drie groepen vertegenwoordigers uit de Nederlandse LHBTI-gemeenschap. Het spits wordt afgebeten door zes jongeren die zich inzetten voor acceptatie op hun school en onder jongeren.

Onder andere de initiatieven Paarse Vrijdag, Jong & Out en de snel oprukkende Gay-Straight Alliances komen ter sprake. Met Paarse Vrijdag is de Koning, zo blijkt, welbekend. Dochter Amalia is vanuit de leerlingenraad op haar school ook een drijvende kracht geweest achter de uitrol van de zichtbaarheidsdag op haar school. De Koning maakt van het moment gebruik om te benadrukken dat het juist dit soort steun vanuit hetero bondgenoten is die hij ook essentieel acht in de strijd voor gelijkheid. 

'Samen strijden met mensen die je steunen, maakt je echt een sterker mens'

Zijne Majesteit gaat oprecht de dialoog aan met de zes jonge vertegenwoordigers. Zo vraagt hij zich onder andere af of de jongeren zich ook buiten het schoolplein, waar de zaken gelukkig in veel gevallen redelijk geregeld zijn, veilig voelen. Nazmul Zaman, initiatiefnemer van Paarse Vrijdag, beantwoordt zijn vraag. ‘Het is heel ingewikkeld. Ik krijg vooral op mijn uiterlijk veel commentaar.’ Zaman draagt een paar flinke oorbellen, deftige manchetknopen, een opvallend grote bril en een chique pullover – paars, uiteraard. ‘Ik vind persoonlijk dat niet iedereen elkaar hoeft te accepteren, maar tolerantie is wel zo fijn. Je moet wel naar school durven en daar hebben heel veel jongeren problemen mee. Dat wij als jongeren samen strijden voor een mooi doel geeft in ieder geval heel veel kracht. Je strijdt samen met mensen die jou steunen en versterken in datgene waar je echt in gelooft. Daar word je echt een heel sterk mens van.’

Maar niet iedereen heeft de kracht van Zaman, merkt de Koning terecht op. ‘Klopt, het is niet makkelijk. Het is belangrijk dat je leert het leven te leiden dat je wilt leiden. Wij leven in een land dat zoveel mogelijkheden heeft, die moeten we alleen nog openstellen voor iedereen.’ ‘Een simpele “Jan en Piet kopen samen een huis” in een schoolboek helpt al enorm’, valt Emrys Karlas, lid van het COC Youth Council, hem bij. ‘We moeten het onderwerp normaliseren en bespreekbaar maken en daar hebben we zeker hetero bondgenoten bij nodig. We kunnen niet alles zelf.’ Dan zit het kwartier van de jongeren erop. Ze overhandigen hem nog een paars armbandje. ‘En volgende Paarse Vrijdag wel een paarse stropdas dragen, hè?’

Religie, cultuur en homoseksualiteit
In de volgende ruimte wordt de Koning in aanraking gebracht met een breed aantal vertegenwoordigers vanuit onder andere de moslim-, protestantse, Surinaamse, Turkse en Marokkaanse LHBTI-gemeenschap. Ook Omar Abdulghani doet zijn verhaal. Hij trok in 2015 met de grote stroom Syrische vluchtelingen naar Nederland en kwam hier opnieuw in aanraking met onbegrip en discriminatie.  

De situatie van LHBTI-vluchtelingen is ook de Koning niet ontgaan. Hij vraagt naar de stand van de aparte opvang voor LHBTI-asielzoekers en of daarin de oplossing ligt. ‘Natuurlijk pak je liever de daders aan, maar als ik opnieuw in die situatie zou belanden en zou mogen kiezen, dan was ik gegaan voor mijn veiligheid’, aldus Abdulghani. COC-directeur Koen van Dijk vult aan: ‘Aparte opvang voor LHBT-vluchtelingen is politiek nog niet haalbaar, maar er is wel veel meer aandacht voor gekomen bij het COA. De situatie is iets verbeterd, maar het blijft een uphill battle.’

Het zijn grote onderwerpen voor zo’n kort tijdsbestek, maar de Koning is duidelijk goed op de hoogte van de problematiek. Hij luistert zorgvuldig naar ieder verhaal en stelt kritische vragen. Zo vertelt Aytun Aydin, directeur van Stichting Elance, over de Respect2Love Academy, die jongeren met biculturele achtergrond opleidt tot jongerencoaches. Wat geeft de academy die jongeren dan precies mee, vraagt de Koning zich af. ‘Versterking, eigenwaarde en zelfacceptatie’, aldus Aydin. ‘We dwingen ze niet om uit de kast te komen.’ Net als bij het vorige gesprek, zijn ‘inside out’ hier de sleutelwoorden. 

'Er staan hetero bondgenoten op binnen de moslimgemeenschap, al zijn die nog erg schaars'

BeyonG Veldkamp, projectleider van Respect2Love en zelf transgender rolmodel en activist vertelt over de zware situatie van biculturele transgender personen. ‘Heel veel biculturele transgenders krijgen te maken met discriminatie om wie ze zijn. Veel van hen belanden in de prostitutie of leven van een uitkering. Door mijn persoonlijke verhaal in de media te delen en activiteiten te organiseren voor meer acceptatie en empowerment, draag ik mijn steentje bij. Ik weet zelf hoe moeilijk het is.’ Willem-Alexander aarzelt niet om te vragen naar Veldkamps persoonlijke verhaal. ‘Ik begon ooit als stagiair bij het COC, toen nog als homoseksuele jongen. Doordat ik met anderen zoals ik in aanraking kwam, heb ik uiteindelijk de kracht bij mezelf gevonden om in transitie te gaan. Ik zou niet weten waar ik nu zou zijn als ik die stageplek niet had gehad.’

Wielie Elhorst vertelt over de verbinding tussen seksuele oriëntatie en het geloof. De Koning vraagt Elhorst waarom hij nog altijd zijn functie als predikant in Bussum en zijn functie als LHBT-predikant in Amsterdam gescheiden houdt. Of het niet beter is dat hij die twee met elkaar in verbinding brengt, het verbinden is immers de belangrijkste rol van een predikant. ‘Die scheidslijn houd ik in stand zolang dat nog nodig is’, aldus Elhorst. ‘Het einddoel is om hetero’s en homo’s samen te brengen, maar die losse vieringen die we organiseren, die aparte vrijplaats waar soortgenoten elkaar kunnen ontmoeten is ook van belang. Er zit vooruitgang in, maar de teksten uit de Bijbel zijn voor velen nog moeilijk te verteren. Gelukkig is er steeds meer ruimte voor het verhaal van christelijke LHBTI’s.’

Souad Boumedien (initiatiefneemster Marokkaanse boot) en Döne Fil (Turks-Nederlandse activiste) sluiten af met het verhaal van de moslim-LHBTI’s. ‘De gemeenschap organiseert zich steeds beter’, aldus Fil. ‘Er is sprake van een positieve wending. Meer imams spreken zich uit en er staan hetero bondgenoten binnen de moslimgemeenschap op, al zijn die schaars. Ze liggen niet bepaald voor het oprapen, maar het zijn wel belangrijke namen. Mensen in belangrijke posities, die echt invloed hebben.’ ‘Het liefst zouden we u veel vaker zien’, grapt gespreksvoorzitter Dino Suhonic, voorzitter van stichting Maruf. En het liefst was al dit fantastische werk helemaal niet meer nodig, aldus de Koning.

COC in het land
Het laatste kwartier is voor COC-vertegenwoordigers uit heel het land. Zo zijn er vertegenwoordigers van kennisinstituut Movisie en voorzitters van plaatselijke COC’s. Peter de Ruijter, voorzitter COC Amsterdam en gespreksleider in deze ruime, geeft het woord echter eerst aan Friese Roze 50+-ambassadeur Gerda Tolk.  

Tolk vertelt over een van de grootste problemen waar oudere LHBTI’s mee in aanraking komen: vereenzaming. Ze vertelt hoe zij verplegend personeel voorlichting geeft en vraagt goed op te blijven letten, te zien wat hun verhaal is, te kijken naar de foto’s die bewoners in de kamers hebben staan. Ze moeten leren signalen op te pikken, een oudere LHBTI zal in veel gevallen namelijk zelf niet gauw over zijn of haar seksuele oriëntatie of genderidentiteit vertellen. 

Juul van Hoof, beleidsmedewerker van Movisie, vertelt de Koning over de regenbooggemeenten en het onderzoek dat haar organisatie doet naar do’s en don'ts in de praktijk. Bijvoorbeeld, welke vormen van voorlichting het best werken en zorgen voor een veilige sfeer in de klas.

'Het probleem zit in het onderscheid tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid'

Linda Lenissen, voorlichter voor COC Limburg, vertelt over het belang van voorlichting. De Koning vraagt haar of scholen hen actief benaderen of dat dat louter vanuit het COC gaat. Het werkt beide kanten op, vertelt zij. ‘Wanneer leerlingen hun verhaal en identiteit missen in de lessen op school, dan nemen ze soms ook proactief contact op met het ons om een voorlichting aan te vragen.’

Niels van Spijk en Ilja de Jonge vertellen ten slotte over de maatjesprojecten ‘Connected’ en ‘Cocktail’ van o.a. COC Leiden en COC Zwolle, die LHBTI-vluchtelingen ondersteunen en op weg helpen in Nederland. ‘Nederland is voor veel LHBTI-vluchtelingen toch een beetje het beloofde land’, aldus Van Spijk. ‘Toch is het makkelijk voor ze om geïsoleerd te raken, wij proberen een soort community voor ze te bouwen, waar ze zich thuis kunnen voelen. Heel belangrijk voor mensen die dat missen in hun familie. Vaak is het moeilijk om aansluiting te vinden bij hun cultuur of religie.’

De koning vraagt de aanwezigen tegen het eind van het gesprek of het niveau van acceptatie in Amsterdam verschilt van dat van de rest van het land. ‘Dat is lastig te zeggen. Ook in Amsterdam zijn er moeilijke scholen’, aldus De Ruijter. ‘De groep die een hekel heeft aan LHBTI’s is niet bijzonder groot, maar wel heel luid. Die richten een hoop kwaad aan’, vertelt COC-directeur Van Dijk. ‘We beginnen steeds beter te begrijpen dat het probleem niet zozeer schuilt in het contrast tussen homo en hetero, maar tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid. Uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam blijkt dat daders van homofoob geweld zich ongemakkelijk voelen bij de mannelijke rollen waar zij door hun omgeving in geduwd worden.’

Roze bubbels en confetti
Na drie kwartier intensieve gesprekken, is het tijd voor een borrel. Na een mooie groepsfoto en een drankje, schudt de Koning nog een aantal handjes en zit het bezoek erop.

Voorzitter Tanja Ineke spreekt vervolgens een enthousiaste, uitgelaten zaal toe. Ze blikt kort terug op de strijd die de gemeenschap de afgelopen 70 jaar geleverd heeft, waarbij heel eventjes haar stem breekt, en heft vervolgens het glas bubbels – roze, uiteraard – op dit historische bezoek.

Dan barst de confetti uit het plafond en wordt er gedanst. De strijd is nog niet gestreden, maar eerst is het tijd om de behaalde mijlpalen flink te vieren.

Tekst: Martijn Kamphorst / Fotografie: Geert van Tol