Niek, geboren met het lichaam van een meisje, maar nu uitgerust met een baardje en een heel sexy lage stem, is sinds zo’n twee jaar bij ons voorlichter. Zijn houding voor de klas is helder: ik ben hier niet voor jouw entertainment, respect komt eerst. Niek praat zonder moeite over zijn coming-out, maar vindt ook dat té persoonlijke vragen onbeantwoord mogen blijven.

‘De opdringerige aandacht voor geslachtsdelen en transitie is een erg beperkende focus’

Zelf zijn Niek en ik pas vrienden geworden na zijn transitie, ik ken hem niet anders. Hij vertelt je niet graag hoe hij vroeger heette. Dat is verleden tijd, zei hij, dus dat respecteer ik. Wel vertelt hij over zijn relatie, of over hoe zijn ouders reageerden.

Tijdens een van onze gastlessen vloog een docent behoorlijk uit de bocht. Hij nam de les volledig over en begon klassikaal Niek opdringerig uit te horen. Over zijn vroegere leven, zijn geslachtsdelen, en over zijn seksleven. De docent ontnam zijn leerlingen alle kansen om vragen te stellen: de nieuwsgierigheid van de docent was schaamteloos en invasief. Zelfs na de les vond de docent het nodig om zijn persoonlijke teleurstelling te uiten dat hij maar geen antwoord had gekregen. Niek kon gelukkig kalm aangeven dat zijn vragen niet prettig waren. Daarbij is de les bedoeld voor begrip bij de leerlingen, niet om de docent van sensatie te voorzien.

Die ontwikkeling kom ik de laatste jaren steeds meer tegen. Vanaf de jaren 90 zetten Dana International, Kelly van der Veer en een hele stroom aan realityshows op tv het onderwerp groots op de kaart, met veel openheid en taboes die werden doorbroken. Maar tegenwoordig horen we ook een andere blik daarop. Actrice Laverne Cox las journaliste Katie Couric de les dat de opdringerige aandacht voor geslachtsdelen en transitie een erg beperkende focus is: er valt ook veel te vertellen over het leven en de identiteit daarna.

Deze maand zien we ook ineens hoe Elle Bandita de openheid niet schuwt en een stilte doorbreekt, maar tegelijk aangeeft dat ze geen mediahype wil worden. En schrijver Maxim Februari vertelde aan tafel bij De Wereld Draait Door: 'Volslagen onbekende communicatiemedewerkers belden om te vragen hoe het met mijn seksleven ging en hoe mijn geslachtsdelen er inmiddels uitzagen. Toen dacht ik, laat ik nou eens opschrijven dat dat lichtelijk onbeleefd is.'

‘Wanneer Roos uit de kast komt, is de klas iedere keer weer verbaasd’

Sinds een halfjaar hebben we ook Roos in ons team. Zij is ooit opgegroeid als jongetje, maar loopt nu trots met prachtig lang blond haar het lokaal in. Iedere keer is de klas weer verbaasd bij haar coming-out. ‘Ik hoor het nu pas een beetje aan uw stem’, zei een leerling onlangs. Haar instelling is totaal anders: vraag haar alles, ze heeft geen geheimen. Ze wil vooral laten zien hoe leuk haar leven is sinds haar transitie en hoe positief ze erin staat.

Er valt ook een hoop te zeggen voor de ontwapenende openheid van Roos. Ze gaat er op haar eigen manier niet al te diep op in, maar zegt wel dat alles er ‘daar’ prima uitziet of hoe het is om dat bijvoorbeeld aan een date te vertellen. Leerlingen horen op die manier wel dingen uit de eerste hand, die ze anders nooit kunnen vragen. Zodra het taboe eraf is, kunnen we verder met vertellen hoe leuk het leven kan zijn en dat je niet bang hoeft te zijn om jezelf te zijn of jezelf te worden.

Wat mij betreft past zowel Nieks als Roos' aanpak heel goed in ons voorlichtingsteam. Juist die twee invalshoeken van openheid en respect brengen een perfecte balans. Ze willen hetzelfde: openheid en begrip, maar doen dat ieder binnen hun eigen kader. Van hun verhalen leer ik zelf ook nog een hoop: niet alleen over de transitie zelf, maar ook wat dat met een mensenleven doet. En het zal je verbazen hoe leerlingen het vaak allemaal wel best vinden. Ja, soms zijn klassen erg op zoek naar sensatie, maar zolang we er maar respectvol met elkaar over leren praten.

Meer lezen of zelf interesse om voorlichter te worden? Neem eens een kijkje op de Facebook-pagina van Voorlichting COC Haaglanden.

Foto: Mgr. Madhatter