Begin november komt toneelgroep BAM! met een herneming van het o zo subtiel getitelde Shopping and Fucking van toneelschrijver Mark Ravenhill. Een verhaal over een compleet doorgeslagen consumptiemaatschappij, waarin aan alles – van menselijk contact tot familie – een prijskaartje hangt.

‘Toneelgroep BAM! bestaat nu vier jaar en we zijn nog enorm aan het groeien’, vertelt artistiek leider Gary Blufpand. ‘Ik heb een passie voor repertoiretoneel, de traditie waarin klassieke stukken worden hernomen in een eigentijdse vorm. Hierbij heb ik specifiek de doelgroep millennials voor ogen: een publiek dat niet vaak naar het theater gaat.’

‘De explosieve groei van het internet heeft nog meer onthechting teweeggebracht’

‘Ik vind het fijn als kijkers de hele voorstelling geboeid en geraakt zijn en pas na afloop doorhebben dat ze stiekem naar een stuk van Shakespeare of een Griekse tragedie hebben gekeken’, vervolgt Blufpand. ‘Mijn voorstellingen denderen vaak over het publiek heen. Er is niet veel ruimte voor contemplatie tijdens het kijken zelf. Dat komt pas daarna, wanneer je weer in de foyer staat.’

In Shopping/F*cking volgen we vijf karakters: vier mannen (met de namen van de boybandleden uit Take That) en één vrouw. Drie van hen, Robbie, Mark en Lulu, hebben een driehoeksverhouding. Mark stapt op een gegeven moment uit die relatie, om af te kicken van de crack. In de afkickkliniek realiseert hij dat hij geen enkele vorm van afhankelijkheid meer wil, zowel van drugs als van andere mensen. Hij breekt daarom met Robbie en Lulu en gaat vervolgens een betaalde relatie aan met Gary, een prostituee. Daar begint een tweede verhaallijn, waarin de twee jongens elkaar proberen te vinden in een wereld waarin echte intimiteit bijna onmogelijk lijkt.

‘Die thematiek was in de jaren negentig ook al heel actueel’, vertelt Blufpand. ‘De reden dat ik het stuk nu herneem is dat die dystopie akelig dichtbij begint te komen. Het blijven vooralsnog absurde situaties, maar ze schuren nu wel heel erg dicht tegen de werkelijkheid aan. Ik denk dat dat komt door de explosieve groei van de internetcultuur. Die heeft nog meer onthechting teweeggebracht. De wereld draait razendsnel alle richtingen uit, en het is steeds moeilijker geworden om met elkaar in contact te staan. Het lijkt of alle personages in Shopping/F*cking voor het eerst in hun leven echt complexe emoties ondergaan. Maar doordat ze zo’n slachtoffer zijn van een overprikkelde maatschappij, waarin alles emotioneel vervlakt is, lukt het ze niet om echt contact met elkaar te maken.’

Shopping/F*cking maakt deel uit van de in-yer-face-theatre-beweging, waarbij actuele problemen uit de jaren negentig uitvergroot en vrij absurdistisch in beeld werden gebracht. ‘Choqueren was een van de grootste doelstellingen van die stroming. Het idee was dat wanneer je als publiek door een heftige emotie ging, je veel meer openstond voor een catharsis, een reiniging van negatieve emoties. Eerst moest je door een hel en aan het einde van het stuk kwam een emotionele of intellectuele boodschap daardoor harder of beter binnen.’

‘Als kijkers door de laatste scènes niet geshockt zijn, ga ik Disneymusicals maken’

Zoals vermoedelijk gehoopt werden veel scènes uit Ravenhills Shopping and Fucking in de jaren negentig als schokkend ervaren. ‘We hebben flink gediscussieerd over welke scènes mensen toen moeten zijn gestruikeld. Ik vermoed dat het er ook mee te maken heeft dat homoseksualiteit in dit stuk heel expliciet een rol speelt. Daar waren mensen toen nog niet aan gewend. Choqueren is tegenwoordig sowieso veel moeilijker: de enge beelden liggen voor het oprapen liggen, de horror is voorhanden. Het is volgens mij niet meer zo nodig om door die schock heen te gaan om het stuk goed tot de kijker door te laten dringen. Dat gezegd hebbende liggen de laatste scènes voor de meeste mensen hopelijk nog altijd niet binnen het dagelijks referentiekader. Is dat wel zo, dan stop ik ermee. Dan ga ik Disneymusicals maken.’

Het maken van deze voorstelling heeft Blufpand niet per se wakker geschud. 'Wel zie ik vaker bewust uitingen die het idee bevestigen dat het uit de hand begint te lopen. Datingapps, bijvoorbeeld. Daar shop je puur op basis van de buitenkant naar een geschikte partner of onenightstand. Je zoekt naar liefde, maar doet dat op de meest oppervlakkige manier. In het zoeken naar echte, betekenisvolle relaties, zijn we zo juist veel verder van elkaar af komen te staan. Dat aha-moment kwam bij mij pas echt een paar weken nadat ik voor dit stuk had gekozen. Begrijp me niet verkeerd. Ik behoor ook tot de 99 procent van de gay mannen die weleens hebben ge-windowshopt op Grindr. Ik plaats mezelf er niet boven, ik zit er middenin, ben er soms zelfs een van de aanstichters van.’

Blufpand hoopt kijkers met de herneming van dit stuk duidelijk te maken hoe we steeds meer afgesloten raken voor wezenlijk contact. ‘Ik heb de spelers ook de opdracht gegeven om te proberen een moment van contact aan te gaan met iemand die ze nog niet kennen. Dat bleek nog niet zo makkelijk.’ Zelf heeft hij ook onlangs nog heel bewust zo’n moment ervaren. ‘In de zomervakantie zat ik met mijn vriend op een terras aan het strand. Toen hij naar de wc ging, raakte ik in gesprek met de man aan het tafeltje naast ons. Het begon met koetjes en kalfjes en toen mijn vriend terugkwam van de wc, was die man me aan het vertellen dat hij zijn partner 2 jaar terug op precies die dag was verloren aan aids. Ik vond dat een heel bijzonder moment. Dat ik zo’n intiem gesprek kon voeren met iemand die ik pas 3 minuten kende.’

Ook in de voorstelling komt die hoop terug. ‘Anders had ik het stuk niet gemaakt. Zo pessimistisch is mijn blik op de wereld ook weer niet. Maar meer dan een sprankeltje hoop is het ook niet, anders is het gevaar dat het belerend overkomt. We hinten op een mogelijkheid om je plek te vinden binnen deze overweldigende omstandigheden.’

Shopping/F*cking is op 5, 9, 10, 11 en 12 november te zien in Het Amsterdams Theaterhuis.