Ik ben geboren met een androgyn uiterlijk en word van kleins af aan aangezien voor meisje. Dat ervoer ik persoonlijk niet per se als probleem, maar opgroeiend in een streng christelijk dorp zorgde het vaak voor ongemak bij de mensen om mij heen. Men wist niet zo goed hoe ze op mij moesten reageren, hoe ze mij moesten aanspreken, of wat ze überhaupt met mij aan moesten. Hierdoor werd ik een buitenstaander, die vanaf een afstandje keek naar wat mensen als ‘normaal’ typeerden. Dat werd en is nog steeds een bepalende factor in mijn ontwikkeling als mens.

'De context waarin we opgroeien, bepaalt onze kijk op de wereld'

Zoals ik het zie zijn sekse en seksualiteit geïnstitutionaliseerd. Daarmee bedoel ik te zeggen dat er een wettelijk vastgelegde norm voor deze begrippen lijkt te gelden. Jouw vrijheid bestaat uit je persoonlijke verhouding tot die norm. Zo was het huwelijk tot niet zo heel lang geleden enkel tussen man en vrouw te sluiten, maar tegenwoordig in steeds meer landen ook tussen homostellen. Dat blijft echter een verworven vrijheid, die zich nog steeds als ‘anders’ verhoudt tot wat wij zien als de geïnstitutionaliseerde vorm van liefde.

De norm waar we nu naar leven is beginnen te ontstaan bij de eerste stap naar vooruitgang. Vooruitgang impliceert keuzes maken: links of rechts. Een keuze voor wat beter is, handiger, sneller, meer geld oplevert. In de kern: een keuze tussen goed of fout. Westerse vooruitgang wordt veelal geïnitieerd door de witte, heteroseksuele man. Dat verschaft hem macht, waardoor in die vooruitgang een verschil is ontstaan tussen man en vrouw, dat keer op keer wordt bekrachtigd.

'Men klampt zich graag vast aan zekerheden'

De context waarin we vanaf onze geboorte opgroeien, bepaalt onze kijk op de wereld. We bewegen ons in een sociaal construct, dat afhankelijk is van geschiedenis, ontwikkeling en de plek waar je je op dat moment bevindt. Dat construct bepaalt in ieder tijdperk hoe je de wereld tegemoet treedt. Het bepaalt zelfs je persoonlijke voorkeuren in kleding, voedsel, maar ook in wat schoonheid is en waar je je toe aangetrokken voelt.

Binnen die constructie zijn we voortdurend op zoek naar veiligheid, om ons comfort te waarborgen. Door snelle technologische ontwikkelen en eenvoudigere toegang tot informatie, ontstaan tegenwoordig meer vragen en bewustzijn over die geldende norm. Dat zorgt langzaam voor verschuivingen, die op hun beurt altijd direct onrust veroorzaken. Men klampt zich graag vast aan zekerheden. Zo wordt een persoonlijke mening al snel verheven tot feitelijke waarheid. Houden genoeg mensen er dezelfde waarheid erop na, dan wordt die waarheid een voldongen feit.

Met het bovenstaande als vergrootglas bekijk ik het onderwerp van vrouwelijkheid binnen de gayscene. En daarom snap ik de verbazing en het ontzet over de antipathie tegen ‘vrouwelijke mannen’ niet. Want zeg eens eerlijk: wie swipe jij naar rechts op Tinder? Met wie wil jij naar huis na een feestje? Meestal niet de vrouwelijke homo, hoe open-minded men ook pretendeert te zijn, hoe groot de afkeer tegen 'sissyphobia', en de ‘Masc4Masc’-homo ook wordt gepredikt. Men is altijd op zoek naar iemand die binnen zijn beeld van aantrekkelijkheid past. En dat beeld is veel meer voor jou bepaald dan de meesten doorhebben.

'Het sociale construct waarin we leven, bepaalt wat we geil vinden'

Stel je voor, je staat op een berg, en kijkt uit over een grasveld. Iemand pakt jouw hand vast en wijst wat jij al jaren hebt aangezien voor groen aan als rood. Een directe aanval op jouw waarheid. Die ander moet het mis hebben. Hij is niet goed wijs. Gek zelfs. 

In al het contact zoeken mensen een kader waarbinnen ze kunnen communiceren en functioneren, zonder dat hun waarheid continu wordt bevraagd of bekritiseerd. Het sociale construct waarin we leven, biedt voor ieder tijdperk daarom een norm aan wat schoonheid is, wat aantrekkelijk is, aan wat we geil vinden. Of je je nu aan die norm houdt of niet, je vrijheid verhoudt zich tot dat gegeven.

Vrouwelijkheid wordt nog steeds gezien als een zwakte. Hysterisch, ijdel, overdreven, overgevoelig, onvoorspelbaar. Het heeft alleen bestaansrecht in ironie, zoals bijvoorbeeld in Man Up Mika, een online realityserie van maandblad LINDA, waarin haarstylist Mika van Leeuwen wordt gevraagd stoere klussen uit te voeren die hem vermoedelijk mannelijker zullen maken.

De vrouwelijkheid mag er zijn in de grappigheid, in het groteske of als showelement, maar zeker niet in het dagelijkse bestaan, waardoor een serieuze positie onwaarschijnlijk blijft. De norm is en blijft mannelijk.

'Niet ons verschil in profilering, maar de norm waartoe we ons verhouden vormt het ware probleem'

Binnen het sociale construct waarin wij leven, waarin we onze eigen zekerheden zien als algemene waarheden, is men constant op zoek naar het waarborgen van veiligheid. Zo creëert de Masc4Masc-homo eenvoudig een zekerheid van wat hij kan verwachten. Datzelfde geldt voor de open-minded homo, die deze taal gebruikt om zijn kader van veiligheid te schetsen, op zoek naar iemand die zich hetzelfde profileert in uiterlijke kenmerken evenals andere voorkeuren.

Gemillimeterd roze haar, een neuspiercing, vintage kleding of een bomberjack zijn geen kenmerken van open-minded zijn, noch een gevolg daarvan. Het is allemaal een vorm van profileren, en dat is helemaal oké.

Ook al verschillen onze manieren van profileren, we verhouden ons uiteindelijk tot dezelfde norm. Niet ons verschil in profilering, maar die norm vormt daarom ook het ware probleem. De emancipatie en ware vrijheid ligt niet in het elkaar onderling aanvallen op voorkeuren, maar in het herdefiniëren van die norm.

Misschien moeten we besluiten elkaars hand te pakken, die berg op te klimmen, uitkijkend over dat grasveld, en beginnen te communiceren over wat groen eigenlijk is.

Leendert Vooijce is kunstenaar en schrijver.