‘Het schieten van een technisch perfecte foto is voor mij niet het belangrijkst, ik word pas enthousiast wanneer ik erin slaag een verhaal te vertellen.’ Daar neemt Judith (35) dan ook graag de tijd voor. Maar liefst een jaar lang volgde en fotografeerde ze tweeling Laurens en Yentl Zevenbergen, vlak na Laurens’ transitie van meisje naar jongen.

‘In bijna alles wat ik maak spelen onderwerpen als familiebanden en onderlinge relaties een rol. Ik herinner me nog mijn allereerste opdracht aan de Fotovakschool, waarbij we een bestaande foto als uitgangspunt moesten nemen. Ik koos voor een beeld van mijn eigen vier generaties: een foto van mij als baby, met mijn moeder, grootmoeder en overgrootmoeder.’

© Familie Yentl & Laurens

Waarom juist dit thema zo’n belangrijk onderwerp vormt in haar werk, heeft Judith nog steeds niet helemaal haarscherp. ‘Ik ben zelf in een hecht gezin geboren. Toen ik een jaar in Amerika studeerde, besefte ik pas hoe hecht. De nabijheid die ik thuis voor lief nam, was ineens niet meer vanzelfsprekend en miste ik enorm. Juist die afstand deed me beseffen hoe belangrijk familie voor me is. Ik ben ergens ook altijd een beetje bang om ze te verliezen en maak heel bewust tijd voor ze vrij. Misschien fascineert het me daarom zo hoe andere families en gezinnen met elkaar omgaan.’

De tweeling
In het tweede jaar van haar opleiding besloot Judith een serie te schieten over tweelingen. ‘Ik zocht lang naar een scherpe, originele invalshoek. In die tijd keek ik naar Hij is een Zij. Ik vond het erg interessant, om zo’n intiem kijkje te krijgen in andermans leven en meer te weten te komen over wat het betekent om transgender te zijn. Ik vroeg me destijds gelijk af hoe dat werkte bij tweelingen; of bij een identieke tweeling allebei de kinderen dan transgender zijn. Na wat googelen kwam ik uit bij een Australische eeneiige tweeling, die zich later ontwikkelde tot broer en zus.’

‘Laurens en Yentl hadden beiden een zware start’

Judith nam contact op met Transgender Netwerk Nederland om na te vragen of dit vaker voorkwam, en of zij haar in contact konden brengen met een soortgelijke tweeling. ‘Zij hebben een oproep voor mij uitgezet, die toevallig werd opgepikt door Thijmen, de huisgenoot van Laurens. Zo ben ik met hem en zijn zus in contact gekomen.'

Laurens en Yentl zijn een mono-monotweeling. 'Dat zijn heel risicovolle zwangerschappen. Omdat deze eeneiige tweeling de placenta deelt, is er gelijk een strijd om voedsel. Daarbij delft een van de twee vaak het onderspit. Laurens en Yentl zijn beide met een zeer laag gewicht ter wereld gekomen en hadden beiden een zware start. Laurens woog 1500 gram, Yentl 2200 gram.'

Intieme band
Na een kort gesprek via Facebook messenger, reisde Judith af naar Nijmegen voor een eerste ontmoeting met de tweeling. Zonder camera. ‘Ik vind het belangrijk om eerst te ontdekken of er een klik is. Ik was ook best zenuwachtig, kan ik me herinneren. Uiteindelijk hebben we een hele middag op een terras zitten kletsen. Ik was toen al erg onder de indruk van hoe open Laurens vertelde over zijn transitie op een vol terras, zonder enige schaamte of reservering. Ik kan me voorstellen dat dat voor velen een enorme drempel moet zijn. Laatst vertelden ze dat ze ja tegen me hebben gezegd omdat ze het zo fijn vonden dat ik op hen beiden wilde focussen. Normaal draait het alleen om Laurens, omdat hij transgender is.’

‘Een verhaal op de juiste manier vertellen kost tijd’

Een jaar lang bezocht Judith de tweeling, in toenemende mate. ‘Op een gegeven moment was ik er bijna ieder weekend wel een dag te vinden. Soms bleef ik zelfs slapen, op een luchtbedje bij Laurens. Ik zoek in al mijn projecten naar een echte verbinding, die kan ik het best krijgen door mensen langer te volgen. Hoe meer ik mijzelf openstel, hoe meer de mensen die ik vastleg dat doen. Het is een wisselwerking, die me uiteindelijk dingen laat blootleggen die veel wederzijds vertrouwen vragen, die soms op het eerste gezicht niet te zien zijn. Het merendeel van de foto’s die ik gebruikt heb in de uiteindelijke selectie, heb ik dan ook in een later stadium geschoten. Dit verhaal op de juiste manier vertellen kost tijd.’

Judith zoomde bewust enkel in op de relatie tussen Laurens en Yentl. ‘Andere familieleden heb ik voor nu buiten beschouwing gelaten. Toen ik de tweeling leerde kennen, waren ze 19. Er was in korte tijd heel veel gebeurd. Laurens was kort daarvoor geopereerd en had een jaar lang aan de testosteron gezeten. Je merkte dat ze iets verder van elkaar afstonden, dat ze meer bezig waren geweest met hun eigen ontwikkeling, dan met elkaar. Mede door dit project zijn ze weer veel meer met elkaar op gaan trekken. Ik heb ze opnieuw naar elkaar toe zien groeien en durf te zeggen dat ze inmiddels weer de twee-eenheid zijn die ze als kinderen al waren.’

‘Ik heb veel respect voor mensen die een transitie durven ondergaan’

Het verhaal heeft Judiths leven ook verrijkt. ‘Ik ben blij dat ik de gevoelens die Laurens heeft niet ken. Ik ben geboren als vrouw en ben blij ben met mijn lichaam, voel me erin thuis. Maar ik heb veel respect voor de mensen die een transitie durven ondergaan. Ik ben positief verrast door hoe goed de tweeling is omgegaan met zo’n ingrijpende gebeurtenis. Van Laurens vind ik het knap dat hij heeft durven luisteren naar zijn gevoelens en de stap heeft durven zetten om te zijn wie hij is. En bij Yentl heb ik grote bewondering voor hoe zij zich heeft kunnen openstellen voor de verandering van haar broer. Het veranderde ook veel voor haar identiteit.’

Family Matters
Onlangs ontving Judith de Keep an Eye Fotovakschool Award voor haar werk. Aan de prijs is een geldbedrag van tienduizend euro verbonden. ‘Daarmee wil ik een nieuwe serie uitwerken, Family Matters. In feite een los vervolg hierop. Ik wil meerdere families gaan volgen in grote veranderingen en laten zien wat voor impact deze verandering heeft op het gezin en hun onderlinge banden. Bijvoorbeeld een gezin waarin iemand anorexia heeft ontwikkeld, of een gezin dat onverhoopt te maken heeft gehad met een aanslag en daarbij familieleden is verloren. Het zijn ingrijpende verhalen, waarbinnen ik altijd een positieve kant probeer te belichten.'

In 'Uit de kunst' zetten we bijzondere kunstenaars in de spotlight. Ben jij een getalenteerde tekenaar, een fenomenale fotograaf of een begenadigd breier? Laat het ons weten via redactie@winq.nl.

Fotografie: Judith Helmer (tenzij anders vermeld)