Interview

“We hebben in SpangaS te lang gewacht met transgender personages”

SpangaS-schrijfster Anya Koek

Leestijd: 6 minuten - door Roel Janssen op 03 maart 2018

Jeugdserie SpangaS besteedt uitgebreid aandacht aan LHBT’s en heeft sinds twee jaar haar eerste transgender personage (en actrice). Toch is daar volgens hoofdschrijfster Anya Koek te lang mee gewacht. “Het waren verloren jaren.”

Twaalf jaar geleden worstelde ik als klein Limburgs jongetje met mijn seksuele geaardheid. Ik zag hoe Flip van Hamel in de jeugdserie SpangaS, over de leerlingen van het fictieve Spangalis College, precies hetzelfde doormaakte. Hij durfde ervoor uit te komen en leerde mij een paar jaar later hetzelfde te doen. Nu, tien jaar later, ontmoet ik de vrouw die de serie sinds het begin schrijft. De vrouw die mij indirect heeft geholpen om uit de kast te komen.

“Dat vind ik ontzettend fijn om te horen.” Ik ontmoet Anya Koek in een Amsterdams café en vertel haar meteen mijn verhaal. Ze schreef mee aan jeugdserie Zoop, bracht verschillende boeken uit en is vanaf het eerste uur als schrijver betrokken bij SpangaS. “Wat mij altijd tegenstond in series, was dat het ‘niet echt’ leek wanneer mensen uit de kast kwamen. De homo’s waren heel overdreven, het werd afgedaan als een soort toneelstukje. En dat terwijl het eigenlijk heel simpel is: twee mensen zijn verliefd op elkaar. Wat gebeurt er dan? Ze gaan elkaar leuk vinden, gaan voor het eerst zoenen. Dat moet allemaal heel ‘normaal’ gefilmd worden. Het zijn gewoon twee pubers.”

Geen poespas eromheen dus.
“Dat was wat ik wilde overbrengen. Het enge is voor het eerst zoenen met iemand op wie je verliefd bent. Of het nu om twee jongens, twee meiden of een jongen en een meisje gaat maakt geen verschil.”

‘Een 17-jarige jongen is in elkaar geslagen, omdat ik dat karakter om hem heen heb bedacht?’

Jij schreef in 2007 de eerste homorol in de serie?
“Met een team, maar het uitgangspunt is voor mij altijd geweest dat ieder kind zich vertegenwoordigd moet voelen in SpangaS. Dus ook een homoseksuele jongen met een homofobe vader, een kind dat écht verliefd is op een docent en een meisje dat wordt mishandeld door haar oppas.”

Toch reageerde niet iedereen goed op de coming-out van personage Flip.
“De acteur die Flip speelde, Jasper Gottlieb, is hetero. Nadat we die coming-out hadden uitgezonden, is hij op straat een keer van zijn fiets getrokken en in elkaar geslagen, terwijl hij werd uitgescholden voor ‘vieze homo’. Een dag later kwam hij op de set en ik schrok me wild: een 17-jarige jongen is in elkaar geslagen, omdat ik dat karakter om hem heen heb bedacht? Maar hij liet zich niet afschrikken: hij was meer dan ooit gemotiveerd om door te gaan. Hij zag hoe nodig het was.”

Later kwam er ook wat kritiek over het personage Wijnand, de excentrieke vriend van Flip. Wat deed dat met je?
“Het idee was om te laten zien dat er meer homo’s zijn dan alleen Flip. Iedereen is anders. We vonden het daarom leuk als hij een wat meer excentriek vriendje zou krijgen. Iemand die hem meesleurt naar feestjes en hem het leven laat zien. Het was heel puur bedoeld. Op de een of andere manier zag ik het op beeld veel gekleurder terug. Er werd een ander type homo belachelijk gemaakt, we hadden een karikatuur van Wijnand gemaakt.”

Toch werd het uitgezonden, kon je daar niets tegen doen?
“Ik zag het pas toen het werd uitgezonden, dat beseffen mensen vaak niet. Ik schrijf nu bijvoorbeeld al voor het volgende seizoen, dat pas over een jaar te zien is. Mensen denken vaak dat ik nog dingen kan aanpassen, maar dat is niet zo. Het zijn leerprocessen en ja, die zijn soms hard.”

“Een castingbureau kiest snel voor een witte acteur als je personages een typisch Nederlandse naam geeft”

Je was ook betrokken bij Zoop, ik herinner me dat die serie een stuk minder divers was.
“Dat was een vrij witte serie, dat geef ik toe. Daar heb ik van geleerd. Toen SpangaS kwam, realiseerden we ons als makers dat we écht divers moesten zijn. Ik ben blij dat we dat vanaf het begin af aan goed hebben aangepakt. We dachten altijd bij Zoop dat het moeilijk was om goede Aziatische, Turkse of Marokkaanse acteurs te vinden. Waarschijnlijk kregen zij gewoon de kans niet. Bij het schrijven bedenk ik vaak ook de naam van een personage. Dan gaf ik ze vaak expres een Aziatische of Surinaamse naam, zodat ik de casting een beetje kon beïnvloeden. Een castingbureau kiest toch snel voor een witte acteur als je ze een typisch Nederlandse naam geeft.”

Voelt het niet gek om daar zo mee bezig te zijn?
“Dat vind ik heel eng. Soms spreek je zinnen uit die je doen afvragen of dat niet racistisch is. Terwijl je dat helemaal niet wil zijn. Je probeert juist het goede te doen. Mensen zeggen vaak dat ze niet racistisch zijn, maar ik denk dat iedereen dat een beetje is. Hoe klein of onbewust dat proces ook gaat. Maar de meesten willen het niet zijn, de meesten willen diversiteit omarmen. Dat wil ik oprecht ook.”

Lees ook: “Doordat ik nu een transgender rolmodel ben, krijg ik geen normale klussen aangeboden”

Maar uiteindelijk blijf jij een witte vrouw en denk je van nature vanuit dat perspectief.
“Precies, zo ben ik in de jaren vijftig opgevoed. Maar je moet jezelf opnieuw opvoeden. Het is goed als je daar bewust mee bezig bent. Ik ben blij dat we meestal de juiste keuzes maken in SpangaS. Shakespeare liet ook vrouwen mannenrollen spelen en mannen in jurken rondlopen. Er moet geen rem op zitten.” 

In oktober 2016 kwam het personage Caro Out (Iris Amber) uit de kast als transgender in SpangaS. Waarom duurde het zo lang tot er een transpersoon in de serie verscheen?
“Jaren geleden heb ik daar al voor gepleit, maar daar was niet iedereen klaar voor. sommigen dachten dat het een ver-van-mijn-bedshow zou zijn voor veel kinderen. In mijn familie kende ik iemand die transgender is; ik wist dat ik er toen al veel kinderen mee zou kunnen helpen, die zichzelf erin zouden herkennen. We hebben er te lang mee gewacht. Het waren verloren jaren.”

Hoe belangrijk vond je het dat de actrice zelf ook transgender is?
“Zeer belangrijk. Het was heel erg fijn om deze verhaallijn met haar te ontwikkelen. Ik heb sowieso veel research gedaan, veel transpersonen gesproken. Dat was heel erg bijzonder. Het is moeilijk om je karakter sterk te houden met alles wat er op je pad komt. Ik heb de casting van Iris niet gedaan, maar toen ik haar ontmoette, wist ik dat ze perfect was voor de serie. Ze vertelde me dat ze op 3-jarige leeftijd al wist dat ze een meisje is. Haar ouders waren gelukkig heel erg ruimdenkend. Ze komt uit een klein dorp en de andere dorpsbewoners wisten het ook allemaal: Iris is een meisje. Daarom is ze zo sterk en kon ze deze rol aan. We hebben haar wel gewaarschuwd. Ik zei: ‘Wat doe je jezelf aan? Je gaat nu op tv, heel Twitter kun je over je heen krijgen’.”

“We brengen een hele generatie jongeren bepaalde normen en waarden bij”

Hoe reageerde ze?
“Ze dacht er wel tegen bestand te zijn. Ze is heel beschermd opgevoed, daarom is ze zo’n mooie en sterke meid geworden. Ze heeft wel een muur om zich heen. Ik was bang dat het mis zou gaan.”

Maar?
“Niets. Het was ongelofelijk. Ik vroeg haar naar de reacties en ze had geen een vervelende reactie gekregen.”

In de serie reageerden niet alle personages even goed op haar verhaal. Hoe creëer je daarin een balans?
“In het begin kreeg SpangaS nog weleens de kritiek dat we de werkelijkheid te rooskleurig weergaven. Iemand zei ooit letterlijk dat we een fantasiewereld schepten. We zouden willen dat het zo was, al had diegene daar toen wel gelijk in. Toch willen we af en toe ook een beetje fantasie gebruiken, laten zien hoe leuk het kan zijn. In dit geval hebben we ervoor gekozen om niet iedereen goed te laten reageren op Caro’s coming-out. Er waren twee jongens verliefd op Caro en eentje vond het maar ‘vies’. Later leren we hun dan er niets vreemds aan is, dat het gewoon een meisje is. Je beseft het niet altijd, maar we brengen een hele generatie jongeren bepaalde normen en waarden bij.”

Wat is het mooiste compliment dat je ooit hebt gehad?
“Dat was van een moeder die mij een mailtje stuurde. Ze was met haar zoon in een supermarkt toen er iemand ineens homofobe opmerkingen naar een jongen begon te roepen. Haar zoon liep resoluut op de dader af en zei: ‘Niet doen!’ Zijn moeder vroeg waar hij dat geleerd had, en hij zei dat hij dat in SpangaS had gezien. Dat is toch fantastisch?”

SpangaS is dagelijks te zien om 18.20 uur op NPO 3.

Advertentie
Advertentie

Winq in je inbox

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks een overzicht van de beste artikelen.

Magazine #91

Deze keer: acteur Majd Mardo, Michiel van Erp en een Berlin special

Neem een abonnement

Geef cadeau