Deel 1

De geschiedenis van de Amsterdamse Pride

11 juni 2019, Martijn Kamphorst, 3 minuten

Al 23 jaar vieren we Pride in Amsterdam. Tijd om terug te blikken op de rijke geschiedenis van het evenement. Want waar en wanneer is de Pride-traditie – en die van Amsterdam in het bijzonder – eigenlijk precies ontstaan en hoe heeft deze zich de afgelopen decennia ontwikkeld? Hoe een opstand in een gay getto in New York leidde tot de grootste vrijheidsviering van Amsterdam.

Stonewall
Pride vindt haar oorsprong in Amerika. De politie deed in de jaren vijftig en zestig in het hele land regelmatig invallen in homobars. In San Francisco leidden die invallen ook tot rellen, maar blijkbaar bij gebrek aan een goede organisatie bleef het bij rellen. Bij de inval op 28 juni 1969 in de Stonewall Inn in Greenwich Village, New York liep het anders. De wagens om arrestanten af te voeren kwamen niet op tijd. Intussen groeide de groep toeschouwers, veelal bestaande uit homo’s, in wat toen al een gay getto begon te worden. In de groep zaten behalve dragqueens ook dakloze homojongeren voor wie de bar de enige plek was waar ze werden toegelaten. Zij begonnen terug te vechten. 

De politie werd ingesloten en moest door een speciale eenheid worden ontzet. De politie was boos dat de homo's terugvochten. De rellen en de acties in de week erna zorgden ervoor dat deze inval anders afliep dan de talloze voorafgaande. De relmakers concludeerden dat het tijd werd voor een andere aanpak, die veel minder braaf was dan de gebruikelijke manier van demonstreren in picket-lines van de ‘oude’ Amerikaanse homobeweging.

Niet lang daarna ontstond het Gay Liberation Front en kwamen in New York bladen als Gay, Come Out en Gay Power op de markt. Een jaar na de rellen volgde op 28 juni 1970 de eerste herdenking: Christopher Street Liberation Day. In de jaren daarna verdween deze lange naam ten gunste van waar het werkelijk om ging: Gay Pride.

Nederland: Pride en Roze Zaterdag
Actievoeren vanuit de roze scene was in Nederland in de jaren zeventig beperkt gebleven tot kransleggingen op 4 mei om de homo’s te herdenken die onder het naziregime hadden geleden. De verschuiving van acties en marsen naar het laatste weekend van juni komt voort uit de internationale solidariteit in de homo- en lesbobeweging.

De term 'Gay Pride' doet er in Nederland wat langer over om ingeburgerd te raken.

In 1977 bundelden studenten en andere activisten hun krachten nationaal en internationaal tegen de aanval op de homorechten die door Anita Bryant en rechtse christenen werd ingezet.

In Nederland gingen de lesbo’s voorop en organiseerde de LesBische Internationale Alliantie op zaterdag 25 juni 1977 de eerste homodemonstratie in marsvorm in Amsterdam. Dat viel samen met de jaarlijkse Stonewall herdenking en de Gay Pride in Amerikaanse en Engelse steden. En zo is het gebleven. Het jaar daarop was er een gelegenheidsorganisatie van potten en flikkers met het COC.

In 1979 werd op Paaszaterdag de eerste demonstratie buiten Amsterdam gehouden: Roze Zaterdag, met een mars door Roermond gericht tegen bisschop Gijsen. Op de poster voor de demonstratie staat een roze driehoek. 

Vanaf dat jaar werd de naam ‘Roze Zaterdag’ gereserveerd voor de laatste zaterdag van juni. De term ‘Gay Pride’, die toen al in Amerika en Engeland werd gebruikt, komt ook al in dat jaar naar voren, maar doet er in Nederland wat langer over om ingeburgerd te raken.

De eerste jaren werd Roze Zaterdag in Amsterdam gehouden. Niet-Amsterdamse homo’s vonden dat wat gemakzuchtig. Buiten Amsterdam was de tolerantie immers nog niet zo groot. Daarom was het beter de Roze Karavaan door het land te laten gaan. De internationalisering (Stonewall-herdenking) en de regionalisering (Roze Zaterdag in de provincie) gingen gelijk op. 

In de regio ging het ook weleens behoorlijk mis. De eerste Roze Zaterdag in Den Bosch verliep prima, de tweede in Amersfoort had op een ramp kunnen uitlopen. Bij het slot van de manifestatie kwam de stoet aan op een plein waar de stands van de verschillende organisaties stonden. Een afgesloten plein waar alleen maar kleine straatjes op uitkomen. Dat werd door een groep reljongeren gebruikt om ‘die homo’s’ eens een lesje te leren. De politie en de ordedienst waren slecht georganiseerd. Gelukkig waren de jongeren dat ook. Als er echt paniek was uitgebroken, hadden de gevolgen waarschijnlijk desastreus kunnen zijn.

De homo-organisaties en de politiek, zowel lokaal als landelijk, waren flink geschrokken. De politie kreeg het verwijt dat ze niet goed waren voorbereid en de reljongeren de ruimte lieten. Dit anti-homogeweld kon niet geaccepteerd worden. De gemeenten waar de volgende Roze Zaterdag zou worden georganiseerd, wilden zo’n blamage niet nog eens meemaken. Zo zorgde het geweld in Amersfoort voor een stevigere politieke positie van de roze beweging.

Volgende week verschijnt het tweede deel van de geschiedenis van de Amsterdamse Pride. 

Tekst: Martien Sleutjes (IHLIA LGBT Heritage) & Martijn Kamphorst

Volg je ons al op Instagram?

Artikelen in dezelfde serie - Happy Pride!

Antwerp Pride blaast 15 kaarsjes uit

Mensen met een verstandelijke beperking varen mee tijdens botenparade

“Ik was klaar om het gaspedaal in te trappen, maar heb nog jaren op de rem moeten staan”

Pride Guide: 12 x tips voor Pride Amsterdam 2022

KRO-NCRV viert Pride met speciale uitzending van BinnensteBuiten

Animals opent op indrukwekkende wijze je ogen voor anti-homogeweld

Grootste Progress Pride-vlag ter wereld te zien in Amsterdam

Philips doneert boot aan Pride and Sports tijdens Canal Parade…

Envy Peru: “Ik word gezien als voorbeeld en dat is een grote eer”

Fietstocht, film en house als bevrijding voor queers: dit is het programma van Queer Currents

Kleurrijk en voor het goede doel: dit is de Pride-collectie van TOMS

Pride Week bij Pathé: met films als Love, Simon en een uitgebreid programma

Pride in DeLaMar: Rocky Horror, Queen of Disco, Fok me Hokje en Falsetto’s

De extra dikke Pride-special van Winq is uit!

Dit gebeurt er allemaal op Asian Pride tijdens Pride Amsterdam 2022

Paul Morris maakt Pride Anthem 2022: ‘Hide My Love’

De beste plek tijdens Pride Amsterdam? Hier lees je er alles over

Onderzoek: nog steeds veel draagvlak voor Amsterdamse Canal Parade

Bekijk (en shop) hier de Pride-collectie van Calvin Klein

“Het is voor ons zó belangrijk dat mensen buiten Servië naar EuroPride komen”

Queer Theater Festival tijdens Pride Amsterdam: vier voorstellingen

Dit worden dé grote roze evenementen van 2022

“Ik kende vroeger geen queer character, dus nu bedenk ik ze zelf maar”

WorldPride en EuroGames in Denemarken

“Ik wilde een statement maken en heb toen een Pride-vlag gehaakt”

Trashy en sleazy: dit zijn de mooiste ondergewaardeerde Pride Anthems

Kleurrijk en zonnig: bekijk de mooiste foto’s van Honolulu Pride

Rotterdam Pride: hier de beelden

Foto’s: zo zag Curaçao Pride eruit

Tijdens Pride Amsterdam kwam hij ermee weg

De roze frontlinie ligt in Libanon

Zwolle stond op z’n kop, dit weekend. Hier de mooiste Pride-foto’s

Foto’s: Ariana Grande en vele anderen op de Manchester Pride

“Het is belangrijk dat Zwolle laat zien dat iedereen hier welkom is en zichzelf kan zijn”

7 tips bij aangifte van LHBTI-discriminatie

Antwerp Pride: “Van dit resultaat heb ik nooit durven dromen”

Zo zag Antwerp Pride 2019 eruit

Volgens deze roze ouderen is Pride nog broodnodig

Paul Kisner bezocht Mérida Pride: “Hij nam mij mee om zijn coming-out te vieren”

Dansende politieagent gaat heel Twitter en Facebook over

Foto’s en video’s: zo zag de Canal Parade 2019 eruit

50 jaar na de Stonewall-rellen

Pride-campagnes: op deze manier heeft de lhbtq-gemeenschap er écht iets aan

De winnaars van de eerste Pride Awards zijn bekend

Neem veilig een taxi tijdens Pride – met dank aan Magnum

Barrie Stevens in gesprek met Jeangu Macrooy over liefde en vrijheid

We Are Family eert Stonewall dragqueens tijdens Pride Amsterdam

Foto’s: zo zag de Pride Walk er dit jaar uit

Kinderwens

Foto’s: ook honden vieren pride

Delen op

Winq in je inbox

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks een overzicht van de beste artikelen.

Magazine 115

Onze extra dikke Pride-special!

Neem een abonnement

Geef cadeau