Winq tipt

De ultieme queer boekenlijst

Met tips van Ype Driessen en Boris Dittrich

Leestijd: 0 minuten - door Winq redactie op 18 november 2018

Iedere maand vragen we een auteur die een waardevol boek heeft geschreven waarin seksuele oriëntatie en/of genderidentiteit een (hoofd)rol speelt om vijf bijzondere queer boeken te tippen. Van prentenboek tot poëzie, van thriller tot klassieker. De complete lijst met boeken verzamelen we in dit artikel. 

André Aciman - Noem me bij jouw naam

Pim Lammers: “Er is geen enkel boek waarin een verliefdheid op zo’n weergaloze manier beschreven wordt. In Noem me bij jouw naam schrijft Aciman met een unieke schrijfstijl over de allesbepalende zomer van Elio, de zomer waarin hij verliefd wordt op de oudere student Oliver. Alles komt aan bod en aan elk detail heeft Aciman gedacht. Het is dan ook niet voor niets dat ik dit boek op iedere verjaardag cadeau geef.”

Typex - Andy

Ype Driessen: “Van Andy Warhol las ik al eens een goede biografie (van Victor Bockris), maar Warhol moet je natuurlijk zíen. Gelukkig is er nu Andy van Typex, een biografie in stripvorm. In tien hoofdstukken, alle getekend in een eigen stijl, neemt Typex je mee in het onwaarschijnlijke levensverhaal en de fascinerende gedachtewereld van het popart-icoon. Bij verschijning meteen een klassieker en dé Warhol-biografie.”

Gerbrand Bakker - Jasper en zijn knecht

Ted van Lieshout: “Bakker ziet homoseksualiteit niet als een onderwerp om over te schrijven, en dat doet hij ook niet. In dit egodocument vertelt hij over zijn leven als alleenstaande homo die verslingerd raakt aan een hond. Meer is het niet en meer is ook beslist niet nodig. Fijn om eens te lezen over een homo zonder dat seks hem definieert.”

Robert Beachy - Gay Berlin. Birthplace of a Modern Identity

Alex Bakker: “Een prachtig, rijk geïllustreerd werk over Berlijn in de jaren twintig en dertig. Hier lag de bakermat van de LHBTQ-wereld. In de villa van Magnus Hirschfeld in Tiergarten, inclusief seksuologisch museum,  kwam alles en iedereen samen: homo’s, lesbo’s, transmensen. Altijd als ik in Berlijn ben, probeer ik me die tijd voor te stellen. Maar onafwendbaar is dan mijn volgende gedachte: en toen kwamen de nazi’s.”

Christine Burns - Trans Britain. Our journey from the shadows

Alex Bakker: “Een heel recent boek: exact één dag verschenen na mijn transgeschiedenisboek over Nederland; qua inhoud zeer vergelijkbaar, maar dan over Engeland. Toeval, maar tegelijkertijd een teken des tijds: het momentum voor het optekenen van de eigen geschiedenis is daar.”

Judith Butler - Gender Trouble (of Bodies That Matter)

Linda Duits: “Butler is de queen van queertheorie. Gender bestaat niet, betoogt ze, er is geen identiteit die voorafgaat aan de performances waarmee we de fictie van gender waarmaken. We doen gender: met de manier waarop we lopen, hoe we praten, wat we consumeren. Ze maakt gehakt van het dichotoom denken over sekse (man of vrouw en niks ertussenin). Dit is waar actuele ideeën over fluïde seksuele en genderidentiteiten geboren zijn. Gender Trouble is het oorspronkelijke werk, maar het is lastig te lezen vanwege het filosofisch jargon. In Bodies That Matter legt Butler het iets toegankelijker uit.”

Aidan Chambers - Je moet dansen op mijn graf

Ted van Lieshout: “Hal werd betrapt terwijl hij stond te dansen op het graf van zijn overleden vriend Barry. In korte en langere paragrafen komen we erachter wat daaraan voorafging. Nog steeds als jonge homo’s mij vragen welk boek ze moeten lezen, raad ik ze deze klassieke jeugdroman uit 1982 aan.”

Rudi van Dantzig - Voor een verloren soldaat

Boris Dittrich: “Vooruit, ook een Nederlands boek in mijn top 5. Vanuit het perspectief van een jonge jongen die door een Amerikaanse soldaat seksueel wordt misbruikt, vertelt van Dantzig ingetogen en gevoelig hoe deze gebeurtenis zijn leven positief en negatief heeft beïnvloed.”

Alan Downs - The Velvet Rage: Overcoming the Pain of Growing Up Gay in a Straight Man's World

Linda Duits: “Wat betekent het om op te groeien in een heteronormatieve wereld? Hoewel acceptatie van homo’s historisch hoog is, kampen veel homomannen met depressie, zelfmoordgedachten en overmatig drugsgebruik. Waarom blijken relaties tussen mannen vaak zo destructief? Psycholoog Downs put uit zijn eigen praktijk en geeft veel casestudies van echte mannen met echte, herkenbare problemen. Hij legt uit hoe om te gaan met uitsluiting die je hebt gevoeld, vroeger en nu. Het is hét boek dat iedere homoman (en iedereen die een homoman kent) gelezen moet hebben.”

Gerard van Emmerik - Mischa’s koorts

Gert Hekma: “Een roman van een goede en subtiele schrijver over een moeder, haar zoon en diens geliefde. In korte stukjes ontwikkelt zich een ingewikkelde en spannende verhouding tussen hen in een dromerige setting. Gerard van Emmerik is een specialist in karige, ingewikkelde en enigszins vervreemdende verhalen. Zie zo ook zijn roman De kippenjongen (2011).”

Maxim Februari - De maakbare man

Alex Bakker: “Verplichte kost voor iedereen die zich bezighoudt met transgender issues. Maxim Februari heeft als filosoof een aangename, losse en humoristische toon en hij staat boven het tegenwoordig zo populaire identiteitsdenken, waarbij al het persoonlijke politiek wordt gemaakt.  Ik hou ervan als auteurs onderzoekend schrijven, op zoek zijn naar inzichten en rustig voor- en tegenargumenten analyseren.”

Michel Foucault - The History Of Sexuality

Linda Duits: “Michel Foucault was een Franse filosoof en historicus. Dit was zijn laatste grote project voordat hij in 1984 stierf aan de gevolgen van aids. In drie delen traceert hij verschillende manieren van denken over seksualiteit door de geschiedenis heen. De vertogen die over seks bestaan, bepalen namelijk hoe we onze seksualiteit kunnen beleven. In deel I, dat het meest gelezen is, bespreekt hij de Victoriaanse tijd.”

Roger Martin du Gard - De verdrinking

Pim Lammers: “Uitgeverij Meulenhoff besloot twee jaar geleden om het werk van Martin du Gard opnieuw uit te geven, een door veel mensen vergeten Franse Nobelprijswinnaar. Ik ben ze daar heel dankbaar voor, want anders had ik nooit geweten van het bestaan van deze prachtige novelle. En dan was ik dus ook nooit verliefd geworden op die intrigerende bakkersknecht en had ik dit boek niet in één nacht uitgelezen.”

Alex Gino - George

Pim Lammers: “Ik zal nooit weten hoe het is om als kind op te groeien in het verkeerde lichaam, maar door dit mooie boek van Alex Gino kan ik mij er toch een beetje een beeld van vormen. Omdat het een kinderboek is, geldt die leeservaring ook voor veel kinderen. George is daarmee niet alleen een erg mooi boek, maar ook een heel belangrijk boek.”

Jacob Israel de Haan - Pijpelijntjes

Ted van Lieshout: “Ik mocht omstreeks 1980 omslagen ontwerpen voor heruitgaven van dit boek en die andere homoroman van De Haan, Pathologieën. Ik vond Pijpelijntjes een fascinerend verhaal over de liefde van de hoofdpersoon voor een andere man, misschien vooral omdat de toon van het begin van de twintigste eeuw erin doorklinkt. Toen het boek uitkwam, probeerde de man die model stond voor de geliefde de hele oplage op te kopen, opdat niemand het boek onder ogen kreeg.”

Linda de Haan & Stern Nijland - Koning en koning

Ted van Lieshout: “Voor zover ik weet het eerste homoprentenboek. Hoewel, er is ook eens een boek geweest over lesbische cavia’s, maar dat was volgens mij geen prentenboek. In dit verhaal moet de kroonprins trouwen, maar hij heeft geen zin in een prinses. Dat hij thuiskomt met een prins is voor heel wat landen reden geweest om het boek niet in vertaling uit te brengen. Daar staat tegenover dat er ook heel wat landen waren die dit boek vanwege het homo-aspect juist wél in vertaling uitbrachten. Het boek is uit de tijd dat mannen nog helemaal niet met elkaar konden trouwen.”

Ginn Hale - Wicked Gentlemen

Micha Meinderts: “Steampunk-achtige fantasy, met demonen en een spannend verhaal. Weer eens wat anders dan anders, met prachtig opgebouwde, getroubleerde personages en een interessante, niet-bestaande, maar realistisch weergegeven wereld met schurende machtsverhoudingen.”

Jan Hanlo - Go to the Mosk

Gert Hekma: “Een miniatuur van de Nederlandse dichter van kinderbrabbeltaal (Oote) over zijn relatie met een 13-jarige jongen in Marrakech die hij kuis wil houden. Het zijn brieven van hem aan Nederlandse vrienden over deze hartendief, die tegelijk wild dier is. Een juweel van een boek met zijn gevoelens voor de jongen en zijn beschrijving van diens gedrag en dat van andere straatkinderen. Het loopt slecht af voor hem: nadat hij deze jongen met permissie van de ouders meegenomen heeft naar Limburg komt hij om bij een motorongeluk.”

Patricia Highsmith - The Price of Salt (Carol)

Micha Meinderts: “Dit boek las ik voor een Amerikaanse gay bookclub. Anders had ik het waarschijnlijk niet opgepakt - lesbische literatuur had niet mijn interesse. Het verraste me, zeer positief. Het deed zo modern aan, had een afloop die – zeker voor die tijd – ongekend was en de personages zijn verfrissend en zo mooi uitgediept. Het schetste een interessant nieuw tijdsbeeld voor me.”

Alan Hollinghurst - De Sparsholt-affaire

Edward van de Vendel: “Eigenlijk hadden hier álle dikke romans van Hollinghurst kunnen staan, vooral ook Kind van een vreemde en De schoonheidslijn (of zijn debuut De zwembadbibliotheek), want zijn boeken lees je wegzinkend: in een gay wereld, in het Engeland in diverse tijden, in hoe mannen jong zijn en in hoe ze ouder worden.”

Christopher Isherwood - Goodbye to Berlin

Boris Dittrich: “Toen ik naar Berlijn verhuisde, was dit het eerste boek dat ik daar las. Vlak voor Hitler aan de macht komt, werpt het nazisme zijn schaduw vooruit in de gay stad Berlijn, waar alles mocht en kon. De sfeer is goed getroffen. In Berlijn heb ik Don Bachardy ontmoet, Christophers weduwnaar. De film Cabaret is een meesterlijke vertaling van het boek.”

Christine Jorgensen - A Personal Autobiography

Alex Bakker: “De Amerikaanse Christine Jorgensen werd in 1952 wereldnieuws vanwege haar geslachtsaanpassende operatie. Ze was niet de eerste in de geschiedenis, maar zo werd het wel gepresenteerd door de pers. Haar autobiografie, gepubliceerd in 1968, gaf me veel inzicht in het klimaat voor transgenders in de jaren vijftig, toen niemand nog wist hoe het zat en het onbekende terrein veroverd moest worden.”

Pim Lammers & Milja Praagman - Het lammetje dat een varken is

Edward van de Vendel: “Warm en monter transgenderprentenboek dat het verhaal over een lammetje dat gewoon al die tijd een varken was in alle vanzelfsprekendheid vertelt. Sterke, simpele zinnen en heel mooie kleuren en composities: een rijk prentenboek voor zelfs al de allerkleinsten.”

David Leavitt - The lost language of Cranes

Boris Dittrich: “Benjamin uit New York komt uit de kast en vertelt zijn ouders dat hij homo is. Zijn vader Owen begint te huilen als zijn zoon weg is, maar niet om de reden die je vermoedt. Het verhaal speelt in de jaren tachtig, toen aids zijn tol begon te eisen. De verrassende ontmoeting tussen de vader en de zoon heeft me wakker gehouden.”

Ted van Lieshout - Gebr.

Ted van Lieshout: “Het belangrijkse homoboek voor mij is mijn eigen boek. Toen mijn broer stierf aan een erfelijke ziekte, vlak voor het aidstijdperk, zwoer ik dat als het me lukte om schrijver te worden, ik een roman aan hem zou wijden. Dat lukte. Het boek is al die tijd in druk gebleven, viel flink in de prijzen en is in negen talen vertaald. Het gaat over twee homobroers in hun tienerjaren, van wie de jongste sterft. Mooi boek hoor!”

Mathieu Lindon - Ce qu’aimer veut dire (Learning What Love Means)

Gert Hekma: “Lindon is zoon van de uitgever van Minuit, wiens schrijvers – waaronder Samuel Beckett – diverse nobelprijzen wonnen. Zoonlief is een fijnzinnige auteur van fraaie verhalen over ongebruikelijke situaties zoals in dit boek over hemzelf en vrienden die zomers in Foucaults huis doorbrengen met seks en drugs en hem er dankbaar voor zijn wat zij van hem leren. In een andere roman gaat het over de relatie van de ik-figuur met een zwerfjongen.”

Édouard Louis - Geschiedenis van geweld

Edward van de Vendel: “De jonge Édouard wordt op straat aangesproken door ene jongen, hij neemt hem mee naar huis, ze hebben gepassioneerde seks, maar het eindigt in een gewelddadige verkrachting. De schrijver is rigoureus eerlijk, maar wat dit boek zo fenomenaal maakt, is de stijl en de vorm: heel langzaam kom je te weten wat er precies gebeurd is, en Louis laat je via indringende omwegen steeds dieper toe tot zijn gedachten en gevoelens.”

Armistead Maupin - Tales of the City

Boris Dittrich: “Met Armistead heb ik een paar keer gedineerd. Hij heeft een serie boeken over een van mijn lievelingssteden geschreven: San Francisco in de jaren zeventig. Een bonte stoet aan mensen komt voorbij, met veel leuke homo’s, lesbo’s and transgenders, tegen de achtergrond van de stad. Beetje ondergronds, alternatief, luchtig, vrolijk, maar soms ook verdrietig.”

Neil McKenna - The Secret Life of Oscar Wilde

Ype Driessen: “Hoewel ik de levensloop van Oscar Wilde in grote lijnen wel kende, was dit het spannendste boek dat ik ooit las. Nauwgezet beschrijft het Wildes stormachtige carrière en turbulente liefdesleven, en natuurlijk zijn 'val' - zijn veroordeling voor sodomie. Wilde kreeg de gelegenheid te vluchten, maar koos ervoor zijn straf te ondergaan en martelaar te worden voor de love that dare not speak its name.”

Lorna Minkman - Jongensdroom

Micha Meinderts: “Voor mij een eye-opener, omdat ik daar voor het eerst las dat een transgender persoon zich geen jongetje of meisje vóélt, maar dat simpelweg ís. Dat bijzonder subtiele onderscheid maakte voor mij een wereld van verschil. Van het verhaal zelf is me weinig bijgebleven, maar het heeft een krachtige invloed op mijn bewustwording gehad.”

Willem Nijholt - Een ongeduldig verlangen

Micha Meinderts: “Ik ben al heel lang bewonderaar van Willem Nijholts acteer- en zangprestaties, maar ik had nog nooit iets van hem gelezen. Hij bleek ook een onderhoudend auteur. Bij het lezen van dit boek voelde het alsof hij naast me zat en me zijn – bij vlagen gruwelijke – verhaal zelf vertelde. Mooi beschreven, zijn ontluikende seksualiteit, en hoe hij omging met het trauma dat jaren jappenkamp in Nederlands-Indië hem bezorgde.”

Annie Proulx - Brokeback Mountain

Boris Dittrich: “Een kort verhaal van Annie Proulx. Twee jonge cowboys worden verliefd op elkaar, hebben seks, maar keren terug uit de bergen naar hun gewone leven. Ze trouwen beiden met een vrouw en krijgen kinderen. Elk jaar komen ze stiekem samen en genieten van elkaar, totdat een van hen niet meer op komt dagen. Heel aangrijpend en ook supermooi verfilmd. Heb een traantje gelaten.”

Gerard Reve - Op weg naar het einde

Ype Driessen: “In Op weg naar het einde schreef Gerard Reve voor het eerst openlijk over zijn homoseksualiteit. Dit was in 1963 - een tijd waarin het allerminst vanzelfsprekend was om dit te doen. Het boek werd - ook allerminst vanzelfsprekend - een bestseller. Reve heeft hiermee ontzettend veel betekend voor de homo-emancipatie in Nederland. Maar bovenal is Op weg naar het einde meer dan een halve eeuw later nog altijd een hilarisch, ontroerend en moedig boek.”

Gayle Rubin - Deviations: A Gayle Rubin Reader

Linda Duits: “Gayle Rubin is de pionier van sekspositief feminisme: ze verkent hoe we naar seks kunnen kijken op een manier die inclusief is voor seksuele variaties, zoals fetisjen. Rubin schrijft vanuit haar eigen positie als lesbienne met een voorkeur voor BDSM, wat bijvoorbeeld goed te merken is in een essay over de befaamde fistingclub The Catacombs. Mijn absolute favoriet is ‘Thinking Sex: Notes for a Radical Theory of the Politics of Sexuality’. Rubin bekritiseert daarin wat als maatschappelijk geaccepteerde seks wordt gezien: vanille seks tussen twee mensen, zonder speeltjes, zonder betaling, achter de gordijnen, etc. Als je vrij wil denken over seksualiteit, dan is Rubin het perfecte voorbeeld.”

Mounir Samuel - Liefde is een rebelse vogel

Micha Meinderts: “Ik heb nooit een boek gekend dat zo weinig aansloot op mijn eigen belevingswereld en dat ik toch met zo'n fascinatie heb gelezen. Het is zinnelijk en zintuiglijk, bijna exotisch, misschien wel on-Nederlands. Vond het in ieder geval erg bijzonder om me onder te dompelen in al die smaken, geuren en emoties die ik nog niet kende.”

Renate Stoute - Uit een oude jas vol stenen

Alex Bakker: “Renate Stoute was al een bekend schrijver toen ze in transitie ging. Sommigen in het literair-intellectuele milieu van de jaren negentig reageerden daar behoorlijk boosaardig op. Daar zouden ze nu niet meer mee wegkomen, denk ik. In dit boek beschrijft ze haar worsteling. Wat mij betreft het eerste echt goede boek van een Nederlandse transgender.”

Kostas Tachtsis - Het derde huwelijk

Gert Hekma: “Deze klassieker biedt een blik op de Griekse geschiedenis van de eerste helft van de twintigste eeuw vanuit het gezichtspunt van twee vrouwen en twee families met alle homomannen die erdoorheen lopen. Hun geschiedenis is turbulent, net als die van hun natie, die in oorlog was met Turken en nazi’s en vervolgens een burgeroorlog doormaakte. Een levendige roman van een auteur die zich in travestie prostitueerde op het Omoniaplein in Athene en die uiteindelijk door een klant werd vermoord in 1988.”

Edward van de Vendel - De dagen van de bluegrassliefde

Pim Lammers: “Ik houd erg van het young adult-genre. Misschien omdat het me terugbrengt naar mijn eigen jeugd? De dagen van de bluegrassliefde doet dat in ieder geval: tijdens het lezen begeef ik mij weer in die liefdeszomer van toen ik zeventien was. Een beter cadeau kan Van de Vendel mij niet geven. Na dit boek verschenen er nog twee boeken over hoofdpersonen Tycho en Oliver en alle drie zijn ze bekroond met een Gouden Zoen. Terecht.”

Gloria Wekker - White Innocence: Paradoxes of Colonialism and Race

Linda Duits: “Hoe kan het toch dat zo veel homomannen PVV stemmen? Waarom weten we zo weinig over de geschiedenis van lesbische vrouwen van kleur in Nederland? Hoe kan het dat LHBTQ-acceptatie onderdeel is van nationale identiteit, maar er nog steeds zo veel homofoob en transfoob geweld is? Het antwoord ligt in de ontwikkeling van de LHBTQ-beweging(en) in Nederland. Gloria Wekker wijdt een hoofdstuk aan homonostalgie en postkolonialisme met de vraag: waar zijn alle kritische witte homomannen toch gebleven? Ook de rest van het boek is voor queers de moeite waard, want solidariteit tussen gemarginaliseerde groepen is de enige manier om ongelijkheid rechtvaardig te bestrijden.”

Oscar Wilde - The Picture of Dorian Gray

Ype Driessen: “Schrijvers kun je het beste eren door ze te lezen. The Picture of Dorian Gray is voor mij het hoogtepunt in het oeuvre van Oscar Wilde. Dorian Gray leidt een losbandig en zondig bestaan, maar een schilderij in de kelder draagt de sporen van dit leven - Dorian zelf blijft knap, jong en onbedorven. Een geniaal uitgangspunt, geniaal uitgewerkt. Een must-read, zeker voor mensen die zelf ook zo’n schilderij in de kelder hebben staan.”

Hanya Yanagihara - Een klein leven

Pim Lammers: “752 pagina’s en toch wil je dat het er meer waren geweest. Je wilt nog urenlang lezen over hoofdpersoon Jude en zijn vrienden, vriendschappen die het boek zo geweldig maken. Vooral die met Willem: zo’n vriend wil je hebben, zo’n vriend wil je zijn. Een klein leven is een ode aan de vriendschap en aan het feit dat vrienden je nieuwe familie kunnen zijn.”

Floortje Zwigtman - Een groene bloem, trilogie, bestaande uit Schijnbewegingen, Tegenspel en Schaduwjongen

Edward van de Vendel: “De drie heerlijke boeken over Adrian spelen in het Engeland van meer dan honderd jaar terug, en vertellen het wervelende verhaal van een jongen die het ‘O Hell’-gevoel heeft: als hij in gedoe belandt, als hem iets onfortuinlijks overkomt, en vooral als hij onweerstaanbaar verliefd wordt op Vincent.”

Advertentie
Advertentie
Delen op

Winq in je inbox

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en ontvang wekelijks een overzicht van de beste artikelen.

Magazine #92

Deze keer: André van Duin, Dorian Bindels en 4 mannen over cosmetische ingrepen

Neem een abonnement

Geef cadeau